نَفر دانسته كه اين هم خطاست ؛ بلكه آيهء نفر ، آيهء 122 سورهء توبه است .
6 . مصحّح از چند نسخه در تصحيح استفاده كرده ولى با دقّت و مراجعه به فهرستهاى مخطوطات معلوم مىشود كه بخش مهمّى از كتاب ، يعنى حاشيهء بحث برائت و اشتغال و تخيير ( ص 181 - 286 ) با هيچ نسخهء خطى مقابله نشده و تنها از روى چاپ سنگى آن حروفچينى شده است ؛ با اين كه نسخ خطى اين مبحث هم موجود است . « 1 »
7 . اشكال مهمتر اين كه اين اثر با چند نسخه از جمله دو نسخهء مسجد اعظم ( به شمارهء 276 و 300 ) ، حرم قم ( به شمارهء 5928 ) و آستان قدس رضوى ( به شمارهء 15313 ) مقابله شده است ؛ ولى هيچ يك از اينها نسخهء اصل كلّ كتاب نيست . با اين كه در فهرستها آمده است كه نسخهء اصل قسمتهايى از حواشى آخوند موجود است كه اگر گفته اين فهرستها درست باشد ، غفلت و بىاطلاعى مصحّح از آنها و عدم تصحيح بر اساس آنها واقعاً فاجعه است و نتيجتاً بايد مطلقاً فاتحهء اين تصحيح را خواند و آن را دور انداخت ؛ از جمله در فهرست كتابخانهء آية اللَّه مرعشى ( ج 16 ، ص 130 ) آمده است كه بحث تعادل و تراجيح نسخهء شمارهء 6129 كتابخانهء مذكور به خط آخوند است .
همچنين در فهرست الفبايى كتابخانهء آستان قدس رضوى ( ص 132 و 193 ) مىخوانيم كه نسخهء شمارهء 13042 ، شامل برائت ، قطع ، ظنّ و استصحاب به خط آخوند است .
8 . عجيبتر اين كه مصحّح - به گفتهء خودش - به نسخهء خطى حاشيهء قديمه و جديدهء تعادل و تراجيح دست يافته و خواسته است هر دو را چاپ كند ؛ ولى چون ديده است اختلاف حاشيهء قديمه و جديده چندان نيست و در حدّ چند كلمه است ، اختلاف قديمه با جديده را در پانوشت آورده و مستقلًا حاشيهء قديمه را درج نكرده است ( ص 10 ) . در
هامش
( 1 ) . ر . ك : فهرست الفبائى كتب خطى كتابخانهء مركزى آستان قدس رضوى ، ص 132 ، 193 ، 206 و 638 ؛ فهرست كتابخانهء مركزى دانشگاه تهران ، ج 9 ، ص 1345 و 1346 ؛ فهرست كتابخانهء آية اللَّه العظمى نجفى مرعشى ، ج 16 ، ص 130 .