بربسته و ذو الفقار على عليه السلام در نيام و زبان سعدى در كام است ؛ غافل از آن كه اين گونه كارها سرانجام از دم تيغ نقد خواهد گذشت .
بارى ، تصحيح حاشيه رسائل با فوائد الأصول تفاوتى ندارد و هر دو در كثرت اغلاط در يك حكم اند . از آن جا كه صرف وقت زياد براى نقد اين تصحيح ، تضييع عمر است ؛ لذا اين بنده به ذكر چند نكته بسنده مىكنم و سخن را به پايان مىآورم .
بسيارى از اغلاطى كه در تصحيح فوائد الأصول رخ داده و در نقد آن آمده ، بدبختانه در اين اثر هم به حال خود باقى است . كتاب نه مقدّمهء درستى دارد و نه فهرستى . همين قدر بدانيد كه اين كتاب تخصّصى 570 صفحهاى ، فقط شش سطر فهرست دارد . نه سرصفحهاى دارد و نه فهرست منابع و نه عنوان و سرفصل ! به طورى كه اگر كسى بخواهد بفهمد آيا آخوند براى فلان عبارت رسائل ، حاشيه دارد يا نه ؛ چه بسا بيش از يك ساعت معطّل شود . هيچ يك از لوازم تصحيح در اين اثر ديده نمىشود . تنها جلد و صحافى و كاغذ آن مرغوب است و بس . تنها در ص 10 ( صفحهء دوم مقدّمه ) شش غلط رخ داده و در ص 10 - 11 ، كلمهء « تراجيح » پنج بار به غلط « تراجح » چاپ شده است . كلمه « أيضاً » در سرتاسر كتاب - تا آن جا كه من ديدم - به صورت « إيضاً » ضبط شده است ؛ از جمله در اين صفحات : 121 ، 235 ، 253 ، 268 ، 330 ، 355 ، 356 ، 377 ، 392 ، 409 ، 439 ، 516 ، 523 و 552 . با اين كه بخصوص به همين نكته در نقد مزبور اشاره شده است . كلمهء « على حِدَة » همه جا « عليحدّة / على حدّة / على حدّه » ضبط شده است ؛ از جمله در صفحات : 251 ، 261 ، 330 و 340 . همچنين كلمهء « مُفاد » در ص 322 به تشديد « دال » ضبط شده است .
مصحّح مطلقاً احكام همزهء وصل و قطع را تشخيص نداده ، و بالأخره كمتر صفحهاى است كه از اين گونه اغلاط خالى باشد . همچنين بسيارى از كلمات مطابق رسم الخط صحيح عربى نيست ؛ مانند ملاقات ( 281 ) ، منافات ( 313 و 429 ) ، مراعات ( 232 و 541 ) برائة و قرائة .
شناختنامه آخوند خراسانى ( فارسى ) — صفحة 235
مساهمون: مهدى مهريزى وهادى ربانى
ص٢٣٥