افعال اختيارى بشر از دو نيروى روانى و غيبى و ديگر نيروى جوارحى صورت ميگيرد و هر يك سهمى از وجود و نور هستى دارند .
افعال اختيارى بشر و حركات ارادى او سير و سلوك و حركت جوهرى او معرفى مىشود .
نيروى اختيار عبارت از داورى بصلاح و فرمانروائى در باره خود و اينكه فعل منظور داراى صلاح است و به آن اقدام بايد نمود .
فاعل در اثر افعال اختيارى خود كه از دو نيروى روانى يعنى قضاوت و داورى و فرمانروائى روح و ديگر حركت جوارحى صورت ميگيرد و عبارت از انقياد جوارح است بدان وسيله بهره وجودى و سهمى از فضيلت را كسب نمايد و ذات و ذاتيات خود را در كمون او سپرده شده بدست مىآورد و بفعليت مىرساند .
نيروى اختيار عبارت از حكم بصلاح و قضاوت در باره فعل است كه به آن اقدام نمايد و آن را صالح و شايسته پندارد و اساس فعل اختيارى نيز همين داورى نيروى عاقله است و موضوعيت دارد و سيرت نهفته فاعل همان قضاوت او در باره تعيين ذات خود از طريق عمل خواسته است كه چنانچه حكم بصلاح آن عمل بر طبق شرع و عقل باشد آن عمل صالح و خير و وسيله سعادت و كسب جوهر تابناك نيك بختى خواهد بود و در صورتى كه داورى روح عاقله بصلاح فعل منظور بر خلاف حكم شرع و عقل و خرد باشد وسيله تيره بختى و انحراف از طريقه شرع و عقل خواهد بود .
نتيجه آنست كه سير و سلوك بشر بسوى سعادت و يا شقاوت بر قضاوت و داورى خود او نهاده شده كه هر يك را كه خواهد از طريق داورى و تعيين ذات خود برگزيند .
از اين بيان استفاده شد كه هرگز در صدور افعال اختيارى بشر جبر و اكراه و يا غلبه صورت نخواهد گرفت و نيروى خارج هرگز در صدور فعل اختيارى بشر
درخشان پرتوى از اصول كافى ( فارسى ) — صفحة 350
مساهمون: محمد حسينى همدانى نجفى
ص٣٥٠