اقدام بآشاميدن شراب نخواهد نمود تا هنگامى كه بصلاح آن روان او حكم ننمايد نخواهد آشاميد .
پس اساس سير و حركت ذاتى بشر بر افعال اختيارى او است و اساس صدور افعال اختيارى بشر نيز بر حكم و قضاوت در باره صلاح فعل است و تا هنگامى كه بصلاح فعلى حكم و قضاوت ننمايد بدان اقدام نخواهد نمود .
در نتيجه سعادت و شقاوت هر فردى بر اساس افعال اختيارى خود او نهاده شده و در اثر ملازمت بافعال خير و صلاح سعادت خود را پى ريزى نموده و در اثر افعال اختيارى طالح و نكوهيده شقاوت و تيره بختى خود را بنا نهاده است زيرا فعل اختيارى بشر سير و حركت وجودى است و سعادت و تيره بختى بشر بر اساس انتخاب و داورى و قضاوت و فرمانروائى خود نهاده شده است .
از بيانات گذشته چند امر استفاده شد .
1 - استطاعت عبارت از نيرو و قدرت بر فعل است كه وسايل آن فراهم و آماده و ميسر باشد .
2 - استطاعت عبارت از نيروى جوارحى است در اثر فراهم بودن وسيله خارجى هر يك از فعل و ترك را بتواند انجام دهد و مقرون بمانع و عايق خارجى نباشد .
3 - پس از تحقق استطاعت زمينه آماده مىشود كه فاعل نيروى اختيار خود را به كار بندد در فرض استطاعت خارجى و تحقق قدرت بر فعل و ترك آنگاه زمينه نيروى اختيار آماده مىشود كه در آن باره اظهار نظر نمايد يعنى طريقه اطاعت و انقياد را به پيمايد بر تقدير اينكه نيروى عاقله او حكم بصلاح نمايد و آن را خير و صلاح پندارد با عزم راسخ اقدام نمايد .
و بر تقدير اينكه نيروى عاقله حكم بصلاح ننمايد بلكه ضد آن را خير و صلاح خود بداند از اقدام به آن احتراز خواهد نمود .
درخشان پرتوى از اصول كافى ( فارسى ) — صفحة 349
مساهمون: محمد حسينى همدانى نجفى
ص٣٤٩