بالاخره هر دو فرد از حالت استطاعت و قدرت و نيروى خود طورى استفاده نموده و هر يك حركت جوهرى بسوى قطب ديگرى نموده است و عبارت از سعادت و نيك بختى و كمال انسانى است و ديگرى سير بسوى شقاوت و تيره بختى و سقوط از مقام انسانيت است .
هر دو فرد هر يك بخواسته خود رفتار نموده و بدان نيز هنگام عمل مسرور بوده و آن را عملى عادى و انسانى پنداشته است ولى بر حسب حقيقت و واقع فقط فردى كه از عمل قبيح و گناه امتناع نموده بر اساس صحيح سير نموده و به نتيجه نيز نائل خواهد شد ولى فرد ديگر كه اقدام به عمل گناه نموده بر انحراف از طريقه خرد و شرع راه پيموده و مسير او به تيره بختى و شقاوت خواهد انجاميد .
قوله ( ع ) : فيسمى زانيا :
با اينكه خردمند در اجتماع از عنوان ننگ و بدنامى احتراز مىنمايد ولى شرابخوار از آن باك نخواهد داشت و بدنامى سبب افسردگى خاطر او نخواهد شد اين نيز نتيجه انحراف از طريقه سير و سلوك خردمند آنست .
قوله ( ع ) : و لم يطع اللَّه باكراه و لم يعصه بغلبة :
هر يك از مطيع و عاصى از نيروى قدرت و استطاعت خود استفاده نموده و با ميل و رغبت نيز به آن خواسته خود اقدام نمودهاند بدون اينكه نيرويى از خارج او را باطاعت الزام نمايد و يا به معصيت و فعل گناه اجبار نموده باشد .
و تفاوت اين دو سير و حركت در اثر سيرت و جوهر مكنون خود بوده كه به صورت غفلت از مسير ظهور نموده و يا به صورت توجه بمسير و بوظيفه دينى و بخطر عاقبت گناه خواهد در آمد .
بر حسب روايت شريفه حقيقت استطاعت نيرو و قدر و توان اقدام به عمل است
درخشان پرتوى از اصول كافى ( فارسى ) — صفحة 347
مساهمون: محمد حسينى همدانى نجفى
ص٣٤٧