اختلاف خلق از نام اوفتاد * چون به معنى رفت آرام اوفتاد
آفرين بر عشق كلّ اوستاد * صد هزاران ذرّه را داد اتّحاد 15
اينك جاى آن است كه تصوير را بزرگتر كنيم و تفاوتهاى دو كتاب احياء علوم الدّين و المحجّة البيضاء را به تفصيل بازگوييم .
1 ) فقه و فقهشناسى
الف . فروع فقهى
در باب اختلافات فقهى فيض و غزّالى نيازى به دراز نوشتن نيست . چرا كه ذكر تفاوت احكام طهارت و صلات و صيام نزد شيعه و اهل سنّت اختصاصى به كتابهاى المحجّة البيضاء و احياء علوم الدّين ندارد . كتب فقهاى فريقين مالامال از احكام متخالف فقهى است و اختلافات عمدهء فقيهان هر مذهب با مذهب ديگر نيز بارها كاويده و تشريح شده است و از آن مهمتر ، احكام فقهى اصولًا از اركان مقوّم و اجزاى گوهرين احياء علوم الدّين و المحجّة البيضاء نيستند تا از طرح آنها طرفى ببنديم و چنان كه مىدانيم از دو مؤلّف بزرگ اين دو كتاب ، يكى يعنى غزّالى گوهر شريعت را در جاى ديگر جستوجو مىكرده است ، و نسبت به فقه چندان بر سر مهر نبوده است تا دربارهء آن سخن را به درازا كشد . ديگرى يعنى فيض هم هيچگاه پنهان نكرده است كه احكام فقهى كتاب المحجّة البيضاء را بر وفق شيعه و استنباطات خود مىنويسد و آراى غزّالى را در اين حوزه كاملًا به كنار مىنهد .
فىالمثل در اوائل كتاب الطهارة ، همين كه غزّالى سخن را در باب طهارت از خبث آغاز مىكند و به افتاى فقهى دست مىگشايد فيض به صراحت مىنويسد :
اقول و لندع الان ما أفتاه غزّالى على مذاهب العامّة و اصحاب الرّأى الّا ما لا بأس به منه و لنتكلّم على طريقة اهل البيت عليهم السّلام و