آتش چه بود ؟ محبّت تو * آن شعلهء شوق خدمت تو
عشق تو دهد دل مرا « 1 » سوز * مهر تو شب مرا كند « 2 » روز « 3 »
عشقى خواهم كه بر نتابم * گم گردم و خويش را نيابم « 4 »
عشق و عرفان به هم برآميز * فيضى زان جام بر دلم ريز « 5 »
مستم گردان ز بادهء خود * بنماى رهى به جادهء خود
زان باده كزآن كشند اخيار * در مقعد صدق « 6 » نزد جبّار « 7 »
زان باده كه آن چنان كند « 8 » مست * كز خود فانى ، به تو شوم هست
زان جام طهور بر دلم ريز * دل را به محبّتت برآميز « 9 »
جامى « 10 » دگرم بده كه زارم * وز جام الست در خمارم
دارم ز خمار خار خارى * سرگشتگيىّ و حال زارى
آتش در زن به خار خارم * آبى آور به روى كارم
خاك خوديم به باد بَر ده * وز « 11 » نخل تمنّيم ثمر ده
يابد چو ز « 12 » دوستىّ تو بَرد « 13 » * گردد كونين بر دلم سرد
مقصودِ دِلَم حُصول يابَد * جان با اصلش « 14 » وُصول يابد
زين دولت كام اگر نگيرم * شايد كه درين هوس بميرم
نيكو گفتهست « 15 » شيخ عطّار * آن گنج علوم و « 16 » بحرِ أسرار
گر بر « 17 » سر اين هوس نهم « 18 » جان « 19 » * آن به كه دلم رهين دكّان
جرعهء دويم
خطاب « 20 » با نفس است مشتمل بر سه نَفس
نَفَس اوّل « 21 »
يا مَنْ غَلَبَتْهُ جُنْدُ « 22 » أهواه * يا مَنْ غَرَّتْهُ حُبُّ دُنياه ! « 23 »
يا مَنْ هو بالذنوب ماسور ! « 24 » * يا من هو بالعيوب مسرور ! « 25 »
يا من هو ذاهلٌ عن « 26 » اللَّه ! * يا من هو جاهلٌ بعقباه ! « 27 »
اى غافل « 28 » گيج مستِ « 29 » مغرور ! * وى جاهل « 30 » ابله از خدا دور
هامش
( 1 ) ل و ج : دل مرا دهد . ضبط متن منطبق است بر م .
( 2 ) م : كند .
( 3 ) ل ، اين بيت را پسانتر و پس از « در سينهام آتشى بر افروز . . . » آورده .
( 4 ) م : نيايم .
( 5 ) ل ، اين بيت را پسانتر و پس از « عشق تو دل مرا دهد سوز . . . » ( موافق ضبط خودش ) آورده .
( 6 ) ناظر است به« إِنَّ الْمُتَّقِينَ فِي جَنَّاتٍ وَ نَهَرٍ فِي مَقْعَدِ صِدْقٍ عِنْدَ مَلِيكٍ مُقْتَدِرٍ »( القمر / 54 - 55 ) « مقعد صدق » را مىتوان « جايگاهى پسنديده » معنا كرد .
( 7 ) اين بيت را ل پسانتر و پس از « عشق و عرفان به هم برآميز . . . » آورده .
( 8 ) ج و ل : سوم ( / شوم ) ضبط متن منطبق است بر م .
( 9 ) ج و ل : بياميز : ل اين بيت را پسانتر و پس از « زان باده كزان كشند . . . » آورده است .
( 10 ) م : جام ضبط متن منطبق است بر ل و ج .
( 11 ) ج : از .
( 12 ) ل : چون ؛ ج : ز تو .
( 13 ) ل : بَر رد .
( 14 ) م : باصلس . ضبط متن موافق است با ل و ج .
( 15 ) م : كفتست . ل : كفت است . ضبط متن موافق ج است .
( 16 ) ج : - و .
( 17 ) م : در . ضبط متن موافق ل و ج است .
( 18 ) م : دهم . ضبط متن موافق ل است .
( 19 ) ج بجاى « هوس نهم جان » ، « شوم هوسران » دارد .
( 20 ) بنا بر آنچه در آغاز رساله آمده ( ظ . ) « عتاب » بايد باشد . هر چند « خطاب » نيز بىمحل نيست .
( 21 ) م : نَفَس دويم : ل : جرعهء دويم خطاب با نفس . ضبط متن از قدرى پيشتر م است كه در همين يادداشتها گزارش كرديم ، ولى موضع آن صحيح نبود .
( 22 ) ل : جد .
( 23 ) م : - يا من . . . دنياه .
( 24 ) ل : ماسود .
( 25 ) ل : مسرود . م : - يا من . . . مسرور .
( 26 ) ل : من ؛ متن مطابق ج است .
( 27 ) م : - يا من . . . بعقباه .
( 28 ) ج : + و .
( 29 ) ج و ل : + و .
( 30 ) م : اى جال .