تو حيد تو را به جان و دل گفت « 1 » گرد شرك از جبين خود رُفت
اينك به گناه خود مقرّستبر وحدت ذات تو مصرّست « 2 »
يغفر ما دون ذاك « 3 » گفتىدرّ لا تقنطوا « 4 » بسفتى
اين « 5 » گرد و غبار اسرفوا « 6 » را جاروب زدى به مِكنَسِ « 7 » « لا » « 8 »
گر تو گويى كه : طاعتت كو ؟ من هم گويم : شفاعتت كو ؟
گويى كه : تو در گنه « 9 » فزودىگويم كه تو هم غفور بودى !
گويى كه خطاى توست بسيارگويم كه تويى كريم « 10 » و غفّار
گويى كه : بگير آتش ! اين « 11 » راگويم كه : « لا إله الّا »
كاين حرف هميشه گفتهام مندرّ توحيد سفتهام من
چون مىسوزى تو اين زبان راكو گفته هزار بار آن « 12 » را ؟ !
آتش به حواليش نپويدآن كاشهد « 13 » و لا إله گويد
ما را به تو اعتقاد اين استاين ظنّ حَسَن مرا يقين است
يا رب ! تو به ظنّ « 14 » خود رسانم از درگه خويشتن نرانم
ز اهوال قيامتم امان دهجايم به بهشت جاودان ده « 15 »
تا چند چنين فسرده باشم ؟ ! در قبر بدن چو مرده باشم ؟ !
چند آتش بىغمى فروزم ؟ ! وز « 16 » خامى كار خويش سوزم ؟ !
نه « 17 » بندگيى ، نه « 18 » درد دينى ! نه در ره معرفت ، يقينى !
در ظلمت تن ، چراغ جان مُرددر قالب سرد ، قلب ، افسرد
نه درد دلى ، نه سوز جانى نه گريه ، نه نوحه « 19 » ، نه فغانى
بيدرديهاى « 20 » دل فسردموز درد فسردگى بمردم
نه اشك « 21 » سرخو « 22 » روى « 23 » زردى نه سينهء گرم و آه سردى
گويى كه به بندگان نمانميا هيچ به زندگان نمانم
يارب ! جان را تو گرم گردانسنگ دل را تو نرم گردان
در سينهام آتشى برافروززان آتش ، كن شب مرا روز « 24 »
هامش
( 1 ) . مراد از « توحيد گفتن » ، خداوند را به يگانگى ياد كردن است . سنايى نيز گويد : « همه توحيد تو گوييم . . . » .
( 2 ) . ل : مقرّاست . ضبط متن موافق است با م .
( 3 ) . اشارت است به« إِنَّ اللَّهَ لا يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِهِ وَ يَغْفِرُ ما دُونَ ذلِكَ لِمَنْ يَشاءُ . . . »( النساء / 48 و 116 ) .
( 4 ) . اشارت است به :« قُلْ يا عِبادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلى أَنْفُسِهِمْ لا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعاً . . . »( الزمر / 53 ) .
( 5 ) . م : . و ان ؛ ضبط متن منطبق است بر ل و ج .
( 6 ) . م و ج و ل : اسرفوه . صحيح همان است كه ما ضبط كردهايم . اشارت به بهرهاى از آيت 53 از سورهء الزمر است ، كه پيشتر خاطرنشان كرديم .
( 7 ) . ل : نميكنى .
( 8 ) . تعبير « مكنس لا » و « جاروب لا » از تعابير اصطلاحگونه و مهم در ادب عارفانه و صوفيانهء پارسى است كه سنايى و . . . به كار بردهاند .
( 9 ) . م : كنهه .
( 10 ) . م : غفور . ضبط متن منطبق است بر ل و ج .
( 11 ) . ل : او .
( 12 ) . ل : او .
( 13 ) . م : + و .
( 14 ) . م : بِطنّ . در متن ل « بلطف » آمده و بالاى سطر « بظنّ » به عنوان نسخه بدل نوشته شده است . ج : بلطف .
( 15 ) . م : + جرعهء دويّم خطاب با نفس است مشتمل بر سه نَفَس ، نَفَس اوّل . ل : + نفس سيم .
( 16 ) . ل : ور ( يا : در ) .
( 17 ) . ج : نى .
( 18 ) . ج : نى .
( 19 ) . ل : نه توبه نه گريه ؛ ج : نه نوحه نه گريه . ضبط متن منطبق است بر م .
( 20 ) . م : از بيدردىّ . در ل « از بيدردى » به عنوان نسخه بدل بالاى سطر نوشته شده ولى متن همان « بيدرديهاى » است . ضبط متن موافق ج است .
( 21 ) . م و ل : اشكى .
( 22 ) . ج : و نه .
( 23 ) . م : رنگ . ضبط متن منطبق است بر ل و ج .
( 24 ) . اين بيت در ل اينجا نيست و پس از « جامى دگرم بده كه زارم . . . » آمده .