و احياناً ذخيرة المعاد سبزوارى است . وى در ميانهء رسالهء خود ، مىنويسد :
اكنون كه اين مطالب را نگاشتم ، آگاه شدم كه محقّق سبزوارى رسالهاى در تحريم غنا نوشته است . وقتى آن را به دست آوردم ، ديدم كه او در قديم قايل به تحريم غنا - ى قرآنى - بوده و پس از آن قائل به اباحهء آن ، بلكه استحباب شده است . شاهد آن ، سخن وى در كفايه است كه مىگويد : « و فصلناه فى بعض رسائلنا » . اين سخن او اشاره به همين رساله [ يعنى رسالهء تحريم ] است . 21 در حالى كه ما پيش از اين گمان مىكرديم كه مقصودش رسالهء مستقلّى بوده كه در اباحه نوشته بوده است . 22
سپس بخشهايى از متن رسالهء تحريميهء سبزوارى را كه معتقد است مؤلّف داراى « ذهن ثاقب و فكر صائب » است ، همراه با شرح و توضيح آورده است .
به نظر مىرسد ، دليل اصلى آوردن اين متن آن است تا نشان دهد ، نظر قديم محقّق سبزوارى كه به اعتقاد خواجوئى تحريم بوده ، درستتر از نظر بعدى او در كفايه است كه به تحليل گرايش دارد . خواجوئى درست مانند شيخ على عاملى كه به طعنه گفته است ، تغيير عقيدهء محقّق از تحليل به تحريم 23 نه از باب عوض شدن رأى اجتهادى مجتهد است ، مىنويسد :
اين كه شاهد هستيد وى بعد از رسالهء تحريم ، مطالب ديگرى را در كفايه آورده كه داراى « اختلاطات عجيبه و اختلافات غريبه » است ، « ليست ممّا يوجبه تجدّد رأى المجتهد ؛ ناشى از تغيير رأى اجتهادى مجتهد نيست ، بلكه ناشى از مخالفت با ادلّه است » . 24
آنچه مهم است اين كه ما از تاريخ تأليف كفايه كه سال 1055 است آگاه هستيم ؛ اما از تاريخ تأليف رسالهء تحريم غناى او آگاهى نداريم تا بدانيم كدام يك زودتر تأليف شده است . از آنجا كه شيخ على رسالهء تحريم غناى خود را در ردّ بر محقّق در ربيعالاخر سال 1087 نگاشته و در پايان آن اظهار داشته كه رسالهء تحريم غناى محقّق را پس از تدوين رسالهاش ديده ، به نظر مىرسد ، فعلًا مىتوان پذيرفت كه ، محقّق ابتدا بر عقيدهء تحليل بوده و پس از آن رسالهء تحريم را نگاشته است . مسألهء ديگرى كه زمان اين دو نظر را تا اندازهاى به هم نزديك مىكند آن است كه استفتايى
فيضنامه ( فارسى ) — صفحة 141
مساهمون: محسن ناجي نصرآبادى
ص١٤١