ايشانند موجود نتوانند شد ، پس هر چند تأخير در اين امر بيشتر مىشود اين نوع مصلحتها بيشتر به فعل مىآيد تا وقتى كه ارادهء حقتعالى تعلّق گرفته باشد به اظهار حق ؛
« لِيَقْضِيَ اللَّهُ أَمْراً كانَ مَفْعُولًا »
« 1 »
.
و اين امرى نيست كه در اين امت پيدا شده باشد و تازه باشد تا از آن تعجب كنند و غريب شمرند ؛ « وَ مَا هِيَ بِأَوَّلِ قَارُورَةٍ كُسِرَتْ فِي الْإِسْلَام » « 2 » ، بلكه از روزى كه قابيلِ ملعون هابيل را كشت - به واسطهء حسد كه چرا آدم او را وصىّ خود ساخته « 3 » ، و حقتعالى هِبة « 4 » اللَّه را به آدم عليه السلام به عوض هابيل كرامت فرمود - تقيّه و خوف و اخفاى حق در بنى آدم پيدا شد و هميشه اوليا و اوصيا ، پنهان و مخفى بودهاند و از روى ترس و تقيّه هدايت مىنمودهاند . مصراع :
تا جهان بوده اين چنين بوده
« مَسَّتْهُمُ الْبَأْساءُ وَ الضَّرَّاءُ وَ زُلْزِلُوا حَتَّى يَقُولَ الرَّسُولُ وَ الَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ مَتى نَصْرُ اللَّهِ »
« 5 »
.
و دائماً ملوك و سلاطين و ائمهء جور غالب بودند « 6 » ، و نادرى كه حق غالب آمده همچنان نمىشده كه جميع « 7 » عالم مسخر گردند ؛ چرا كه اين
هامش
( 1 ) . در حاشيهء نسخهء « ق » و « خ » : « تا آنكه حقتعالى كارى را كه خواهد كرد به جاى آورد » . انفال ، آيهء 42 و 44 .
( 2 ) . در حاشيهء نسخهء « ق » و « خ » : « اين اول شيشه نيست كه در اسلام شكسته شده . مثلى است در مقام امرى كه مكرّر واقع شده باشد » .
( 3 ) . نسخهء « م » و « ث » : « گردانيده » .
( 4 ) . آنچه بخشيده شده .
( 5 ) . در حاشيهء نسخهء « ق » و « خ » : « رسيد بديشان سختىها و مصيبتها و پراكندگىها تا به حدى كه رسول ايشان و آنهايى كه به او گرويده بودند گفتند : آيا خواهد بود ما را يارى خداى ؟ » . بقره ، آيهء 214 .
( 6 ) . نسخهء « م » و « ث » : « بودهاند » .
( 7 ) . نسخهء « م » و « ث » : « بر جميع » .