( آل عمران / 143 ) كه در شأن كسانى است كه پس از جنگ بدر ، مىگفتند : اى كاش ، شهادت در بدر نصيب ما هم مىشد - كه البته برخى از اينان ، متظاهر بودند و دروغ مىگفتند - آنان كه متظاهرانه اين آرزو را داشتند ، در جنگ احد كه پس از جنگ بدر رخ داد فرار كردند . اين آيه در شأن آنان نازل شد و آنان را سرزنش كرد و گفت كه شما كسانى بوديد كه آرزوى مرگ و شهادت داشتيد
« فَقَدْ رَأَيْتُمُوهُ وَ أَنْتُمْ تَنْظُرُونَ »
. طبرى در اين باره گفته است 45 : اولا « هاء » ضمير در فعل
« رَأَيْتُمُوهُ »
به موت برمىگردد كه به معناى قتال است و روى هم رفته يعنى : « قد رأيتموه بمرآى منكم و منظر » در واقع « بقرب منكم » كه خواسته است بگويد : شهادت را با چشم خود ديديد كه در نزديك شما قرار گرفت و شما نظارهگر بوديد . ثانيا ، طبرى افزوده است كه « انتم تنظرون » بر سبيل تأكيد است و از قبيل « رأيته عيانا » و « رأيته بعينى » و « سمعته باذنى » مىباشد .
در بحث از آيهء :
« وَ لَقَدْ صَدَقَكُمُ اللَّهُ وَعْدَهُ إِذْ تَحُسُّونَهُمْ بِإِذْنِهِ حَتَّى إِذا فَشِلْتُمْ وَ تَنازَعْتُمْ فِي الْأَمْرِ وَ عَصَيْتُمْ مِنْ بَعْدِ ما أَراكُمْ ما تُحِبُّونَ
« * »
. . »
( آل عمران / 152 ) طبرى گفته است 46 : در عبارت ، تقدم و تأخر وجود دارد و اصل آن چنين بوده است : « حتّى اذا تنازعتم فى الامر فشلتم » يعنى عبارت را از مواردى كه كلمهء مقدم ، در معنى تأخر دارد ، دانسته است .
در بحث از آيهء :
« . . . اعْدِلُوا هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوى . . . »
( مائده / 8 ) كه قرآن مسلمانها را به اجراى عدالت دعوت مىكند و در آغاز آيه ، دستور مىدهد كه مؤمنان بايد همواره براى خدا قيام كنند و به عدالت گواهى دهند و در بخش دوم آيه دستور مىدهد كه مبادا دشمنيهاى قومى ، مانع از اجراى عدالت گردد ، در بخش سوم براى بيشتر تكيه كردن بر عدالت و بيشتر اهميت دادن به عدالت ، قرآن مىگويد :
« اعْدِلُوا هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوى »
يعنى عدالت پيشه كنيد كه به تقوى نزديكتر است . طبرى
هامش
آن را با چشم خود ديديد ، در حالى كه به آن نگاه مىكرديد ( يعنى حاضر نبوديد كه به آن تن دردهيد ) .
* . يعنى : خدا وعدهء خود را به شما ( دربارهء پيروزى بر دشمن در احد ) راست گفت . در آن هنگام ( در آغاز جنگ احد ) دشمنان را به فرمان او به قتل مىرسانديد ( و اين پيروزى ادامه داشت ) تا اينكه سست شديد ( بر سر رها كردن سنگرها ) و در كار خود به نزاع پرداختيد و بعد از آنكه ، آنچه را دوست مىداشتيد ( از غلبه بر دشمن ) به شما نشان داد ، نافرمانى كرديد . . . ( اقتباس از تفسير نمونه ج 3 ص 127 ) .