يعنى اينگونه هرچه را خدا بخواهد مىآفريند . يعنى با آنكه جهان ، جهان اسباب است و علل آفرينش هر موجودى به دنبال يك سلسلهء عوامل انجام مىگيرد ، ولى « كذلك اللّه يخلق ما يشاء » يعنى خدا مىتواند اين نظام را دگرگون سازد و به وسيلهء اسباب و عوامل غيرمادى موجوداتى بيافريند 38 .
طبرى هم ، ذيل آيهء مزبور عبارت « فانّه يخلق ما يشاء و يصنع ما يريد » را آورده است .
در بحث از آيهء :
« وَ إِذْ أَخَذَ اللَّهُ مِيثاقَ النَّبِيِّينَ لَما آتَيْتُكُمْ مِنْ كِتابٍ وَ حِكْمَةٍ ثُمَّ جاءَكُمْ رَسُولٌ مُصَدِّقٌ لِما مَعَكُمْ لَتُؤْمِنُنَّ بِهِ وَ لَتَنْصُرُنَّهُ
« * »
. . 9 »
طبرى نوشته است 39 كه « لام » در
« لَما آتَيْتُكُمْ »
لام ابتدا است و بر تأكيد دلالت مىكند ، زيرا كه « ما » اسم است و جملهء پس از آن ، صلهء آنست .
با توجه به نظر طبرى كه « لام » لام ابتدا و تأكيد است ، مفهوم آيه اين خواهد بود كه قرآن ، دادن كتاب و دانش را تأكيد كرده و جمله را مؤكد بيان كرده است .
در بحث از آيهء :
« . . . وَ اسْتَشْهِدُوا شَهِيدَيْنِ مِنْ رِجالِكُمْ فَإِنْ لَمْ يَكُونا رَجُلَيْنِ فَرَجُلٌ وَ امْرَأَتانِ مِمَّنْ تَرْضَوْنَ مِنَ الشُّهَداءِ أَنْ تَضِلَّ إِحْداهُما فَتُذَكِّرَ إِحْداهُمَا الْأُخْرى . . . 9 »
( بقره / 283 ) طبرى از تقدم و تأخر سخن گفته و نوشته است 40 : عبارت در اصل چنين بوده است :
« فان لم يكونا رجلين فرجل و امرأتان ، كى تذكّر احداهما الاخرى ان ضلّت » . يعنى در آيه تقدّم و تأخّر هست و لازم بوده كه تذكير و يادآورى در جاى « تضل » باشد و به اصطلاح « هو عندهم من المقدم الذى معناه التأخير » .
و بنا به نوشته تفسير نمونه 41 چون زن موجودى است عاطفى و احيانا ممكن است تحت تأثير قرار گيرد ، لذا در مورد شهادت ، يك زن ديگر هم به او ضميمه شده تا از تحت تأثير قرار گرفتن او جلوگيرى شود .
بنا به گفتهء طبرى ، تقدم و تأخر لفظى در آيات قرآنى ، فراوان هست ، همانطور تقدم و تأخر معنوى هم وجود دارد مثلا در آيهء :
« إِذْ قالَ اللَّهُ يا عِيسى إِنِّي مُتَوَفِّيكَ وَ رافِعُكَ إِلَيَّ وَ
هامش
* . يعنى : به ياد آوريد هنگامى را كه خداى بزرگ پيمان مؤكد از پيامبران گرفت كه البته كتاب و دانش و حكمت به شما دادم ، سپس پيامبرى به سوى شما آمد كه آنچه را با شماست تصديق مىكند ، بايد به او ايمان بياوريد و البته كه او را يارى دهيد .