( ترجمه غ . وحيد مازندرانى ، تهران وزارت فرهنگ و هنر ، 1358 ش ) كوروشنامه گزنفون ( ترجمهء رضا مشايخى ، تهران ، بنگاه ترجمه و نشر كتاب ، 1342 ش ) و جغرافياى استرابون
) nobartS (
فراهم آمده كه بىترديد به تحليل و موشكافى بيشتر و نقل چندين نمونه نياز دارد .
شرح
( 4 ) - روزنتال ( فرانتس ) تاريخ تاريخنگارى در اسلام ترجمه اسد اللّه آزاد ( مشهد ، آستان قدس رضوى 1365 ش ) فصل دوم + عبد الجليل ( ج - م ) تاريخ ادبيات عرب ترجمه آذرتاش آذرنوش ( تهران ، امير كبير ، 1363 ش ) ص 150 .
( 5 ) - در قرآن مجيد علاوه بر آيههاى تاريخى و شبه تاريخى كه درك گسترده و عميق آن به شناخت سرگذشتهاى پيامبران و قومها و ملتها و سرزمينها و دينهاى پيشين نياز دارد ، آيههاى ديگرى نيز وجود دارد كه پايههاى حقانيت يافته تاريخشناسى اسلام را در آنها دانستهاند در اينجا به ذكر چند آيه ( ترجمه عبد المحمد آيتى ، تهران ، سروش ، 1367 ش ) اشاره مىشود :
- آل عمران / 137 : « پيش از شما سنتهايى بوده است ، پس بر روى زمين بگرديد و بنگريد كه پايان كار آنها كه پيامبران را به دروغگويى نسبت مىدادند چه بوده است » .
- النحل / 36 : « به ميان هر ملتى پيامبرى مبعوث كرديم كه خدا را بپرستيد و از بت دورى جوئيد . بعضى را خدا هدايت كرد و بر بعضى گمراهى مقرر گشت . پس در زمين بگرديد و بنگريد كه عاقبت كار كسانى كه پيامبران را به دروغ نسبت مىدادند ، چگونه بوده است » .
- يوسف / 111 : « در داستانهايشان خردمندان را عبرتى است . اين داستانى برساخته نيست ، بلكه تصديق سخن پيشينيان و تفصيل هر چيزى است و براى آنها كه ايمان آوردهاند هدايت است و رحمت » .
- التوبه / 70 : « آيا خبر كسانى كه پيش از آنها بودهاند چون قوم نوح و عاد و ثمود و قوم ابراهيم و اصحاب مدين و مؤتفكه را نشنيدهاند كه پيامبرانشان با نشانههاى آشكار بر آنها مبعوث شدند ؟ خدا به آنها ستم نمىكرد ، آنان خود بر خود ستم مىكردند » .
- القمر / 4 : « و بر ايشان خبرهايى آمده است كه از گناهشان بازمىدارد » . براى آگاهى بيشتر - صدر ( آية اللّه شهيد سيد محمد باقر ) تفسير موضوعى سنتهاى تاريخ در قرآن ترجمهء سيد جمال موسوى اصفهانى ، قم ، انتشارات اسلامى جامعه مدرسين حوزه علميه ، بىتا + افتخارزاده ( محمود ) ، روش شناخت سنت و تاريخ اسلام تهران ، رسا 1363 ش + مطهرى ( شهيد مرتضى ) ، جامعه و تاريخ قم ، صدرا ، بىتا .
( 6 ) - براى آگاهى بيشتر - روزنتال ( فرانتس ) ، تاريخ تاريخنگارى در اسلام + آيينه وند ( صادق ) علم تاريخ در اسلام تهران ، وزارت ارشاد اسلامى ، 1364 ش + گيب ( ه . آ . ر ) و ديگران ، تاريخنگارى در اسلام ( مجموعه مقالات ) ، ترجمه يعقوب آژند ، تهران ، نشر گستره 1361 + اشپولر ( ب ) و ديگران ، تاريخنگارى در ايران ( مجموعه مقالات ) ، ترجمه يعقوب آژند ، تهران ، نشر گستره 1360 ش + صدرى افشار ( غلامحسين ) ، تاريخ در ايران تهران ، ابن سينا ، 1345 .
( 7 ) - اشاره به اين جمله ابن خلدون كه مىگويد : « اخبارى بما رسيده كه در اين روزگار بازار علوم فلسفى در سرزمين رم از ممالك فرنگ و ديگر نواحى ساحلى] - ee narretideM [رونقى بسزا دارد » به نقل از مقدمه ( تهران ، بنگاه ترجمه و نشر كتاب ، 1337 ش ) 2 / 1013 .
( 8 ) - بروكلمان ( كارل ) ، تاريخ دول و ملل اسلامى ترجمه هادى جزايرى ( تهران ، بنگاه ترجمه و نشر كتاب