تحسينها يا تقبيحهاى جانبدار دگرگونى مىيابند .
طبرى يكى از اين پديدارهاى تاريخى است كه در جامعه اسلامى ظهور كرده است . در روزگار او نهضتهاى فرهنگى و علمى در سرتاسر عالم اسلام آغاز شده بود و پايههاى تمدنى نهاده مىشد كه در دو قرن پس از آن ، شكوفايى بىنظيرش توانى به وجود آورد كه تا زمان حاضر حيات جامعههاى مسلمان را تداوم داده است . اين مورخ نامدار مسلمان ، از جامعه ايران برخاست و با داشتن موقعيت كمابيش ممتاز اقتصادى ، توانست برخورداريهاى لازم را از لحاظ تحصيل ، مسافرت و تهيه وسايل تعليم و آموزش ، در تماس كانونهاى فرهنگى روزگار خود ، بدست آورد . از بزرگترين كتابخانهها بهره جويد ، در محضر بلندپايهترين استادان تلمذ كند ، با مشهورترين دانشمندان حشر و نشر ، گفتگو و مباحثه داشته باشد و با داشتن عاليترين استعدادهاى خداداد ، در كسب دانشهاى مورد علاقه خود ، توفيق يابد ، بخواند ، بشنود ، بفهمد و بنويسد ، و مجموعه گرانبهايى از نوشتارهاى دينى ، اخلاقى ، فكرى و تاريخى به يادگار گذارد كه هر يك از آنها ، هر چند كه انتقادهايى از لحاظ پايه و مايه تأليفى يا برداشتها و موضعگيريهاى فكرى و عقيدتى ، بر آنها وارد شده است چون ، سندى آموزنده و هدايتبخش ، تا زمان حاضر پايدار مانده است .
1 - خاستگاه و كوششها
الف - تولد و آموزشهاى آغازين
ابو جعفر محمد بن جرير بن يزيد بن كثير بن غالب در شهر آمل مازندران يا طبرستان ( - تپورستان ) كه هنوز طاهريان بر آن حكومت داشتند ، ميان سالهاى 221 - 225 ق زاده شد و به طبرى شهرت يافت 21 آنچه از تذكره احوال وى كه توسط پسرش عبد العزيز و شاگردش ابو بكر بن كامل نقل شده و ياقوت حموى در معجم الادباء و ساير مورخان به نقل از يكديگر در دورههاى مختلف حكايت كردهاند ، چنين حاصل مىشود كه ابو جعفر مقدمات دانشآموزى را در زادگاهش آغاز كرد و سپس در رى كه يكى از مراكز علمى منطقه مركزى ايران زمين بود به ادامه تحصيلات پرداخت . از خود وى به نقل از ياقوت در