ادعاى تشيع از جانب ابو بكر خوارزمى او را خواهرزاده ابن رستم طبرى بدانيم فاصلهء زمانى بين آن دو نزديك به صد و هفتاد سال مىشود كه البته معقول نيست در صورتى كه مقصود وى اين بود كه فاصله را كمتر كند . و چنان كه ملاحظه شد اين طبرى شيعه ملازم حضرت رضا ( ع ) و از اصحاب مازنى بوده كه از علماى بزرگ لغت و نحو و روايت بصره است و در نيمهء دوم مىزيسته و بنا بقول مورخين در اواخر عمر بصره را ترك گفته و به خراسان رفته و به مصاحبت مأمون خليفهء عباسى پيوسته است و وفات او را 204 هجرى نوشتهاند . 10
از سخن ابن اسفنديار كه ابن رستم طبرى را معاصر امام رضا دانسته است نيز چنين برمىآيد كه او به همراه مازنى از بصره به خراسان رفته و چون مهاجرت حضرت رضا ( ع ) به خراسان نيز در همين ايام بوده است او توفيق مصاحبت آن حضرت را يافته است .
و چون در مورد ابو بكر خوارزمى و نسبت خواهرزاده بودنش با طبرى كسى ترديد نكرده است ، تكذيب ياقوت حموى فقط به رافضى دانستن طبرى مربوط مىشود نه نسبت خويشاوندى و خواهرزادگى او با طبرى .
ابو بكر خوارزمى را در كتابها غالبا با نسبت طبرخزى ياد كردهاند و در وجه تسميه او گفتهاند چون مادرش اهل طبرستان و خواهرزادهء طبرى بوده است و پدرش اهل خوارزم او را طبرخزى گفتهاند .
اين ابو بكر خوارزمى يكى از شعراى بزرگ و ادباى معروف قرن چهارم هجرى و از مصاحبان صاحب بن عبّاد است و در اغلب كتب تاريخ و سير شرح احوال او را ثبت كردهاند پايه و مايهء اين مرد در شعر و ادب براستى مصداق سخن خود اوست كه گفت :
« و يحكى المرء خاله » 11
ابن خلّكان حكايت كوتاهى دربارهء او نقل كرده كه از آن مىتوان بر وسعت معلومات و ذوق و هنر او واقف شد . وى گويد : وقتى صاحب بن عباد در ارّجان ( از شهرهاى بزرگ خوزستان كه اكنون اثرى از آن نيست ) بود ، ابو بكر خوارزمى به قصد ديدار او به درگاه رفت و حاجب را گفت : به صاحب بگو يكى از ادبا بر درگاه است و اجازهء ورود مىخواهد . حاجب نزد صاحب عباد رفت و پيغام را رساند صاحب گفت : او را بگو كه من خود را ملزم ساختهام كه هيچ اديبى را بحضور نپذيرم مگر آن كس را كه بيست هزار بيت از شعراى عرب در حفظ داشته باشد .
يادنامه طبرى ( فارسى ) — صفحة 392
مساهمون: جمعى از نويسندگان
ص٣٩٢