دورهء زندگى خود قرار مىدادند . مثلا طوفان برفى كه به اعتقاد ايرانيان در زمان پادشاهى جمشيد ، در هزارهء هفتم از هزارههاى دوازدهگانهء عمر جهان اتفاق افتاد ، و به « طوفان جم » معروف است ، مبدأ تاريخ گرفته شده بود ( بهروز 88 ) . طبرى نيز با توجه به اين رسم ، تاريخ اسطورهاى شاهان ايران را براساس پادشاهى شاهان تنظيم مىكند ، و چون « پارسيان مبدأ تاريخ از شاهان خويش داشتند » ، و در زمان او ايرانيان مبدأ تاريخ خود را پادشاهى يزدگرد ، آخرين شاه ساسانى گرفته بودند ، او اين وقايع را مبدأ تاريخ قرار مىدهد . ( طبرى ، الف ، 134 )
طبرى تاريخ ايران دورههاى اساطيرى را از كيومرث ( در اوستائى گيه مرتن ، يعنى زندهء ميرا ) آغاز مىكند . او كيومرث را به باور پارسيان نخستين انسان و همان « آدم » يا « آدم ابو البشر » ياد مىكند . كيومرث در متنهاى بسيار كهن ايرانى ، مانند « فروردين يشت » ، قديمىترين يشت از يشتها ، نمونهء نخستين آفريدهء جاندار ميرنده ، يا آغاز خلقت « انسان نما » ست و هستى او پيش از آفرينش جهان انسانى بوده است . نخستين زوج انسان يعنى مشى و مشيانه ، يا آدم و حوّاى ايرانى از صلب او پديد آمدند و خانوادهء بزرگ آريائى و قوم ايرانى از او پشت گرفتند . ( نگاه كنيد به كتاب يشتها ، جلد دوم ، صفحات 42 و 78 )
در متنهاى نسبتا قديم كيومرث « نخستين انسان » ، و در متنهاى جديد « نخستين شاه جهان » معرفى شده است . در تاريخهاى دورهء اسلامى تصور نخستين انسان بودن كيومرث اعتبار بيشترى مىيابد . فردوسى او را نخستين پادشاه و پديدآورندهء تمدن ، فرهنگ ، قانون و داد در ميان ايرانيان مىشناساند . كريستن سن ، دانشمند دانماركى ، با استناد به نظر مؤلفان « فروردين يشت » ، سيزدهمين يشت از يشتها ، مىگويد همانگونه كه سوشيانس ( نام هريك از سه موعود دين زرتشتى ) به جهان انسانى تعلق ندارد و « آخرين انسان نيست ، بلكه يك قهرمان پايان جهان است » ، كيومرث نيز « نخستين انسان نمىباشد » ، بلكه او « نمونهء اوليهء انسان است كه پيش از وجود بشر بوده است » ( 43 ) .
طبرى از قول پارسيان مىنويسد كه كيومرث در سه هزار و يكصد و سى و هفت سال پيش از هجرت پيامبر اسلام شاهى آغاز كرده است ( طبرى الف ، 9 ) . به نظرى ديگر كيومرث در هزارهء پنجم از دور جهان و حدود پنج هزار سال پيش از هزارهء زرتشت بوده است ( نك . بهروز ) .
يادنامه طبرى ( فارسى ) — صفحة 372
مساهمون: جمعى از نويسندگان
ص٣٧٢