مذهب نحويّون كوفه كه در روش قرّاء نيز آشكار بود ، غالبا قول كوفيّين و بعضا نظر بصرييّن را موجّه و مرجّح مىشمرد و در عين حال ، قرآن را به عنوان شاخص و ميزانى صحيح در نحو مىدانست ، زيرا كتاب خدا در نظر او حجّتى بوده است بر اثبات قواعد نحوى ، خواه قرائت متواتر باشد يا نادر ؛ بدين منظور ، در بسيارى از موارد نحوى از قرآن دليل آورده و بر اين باور بوده است كه چون كلام اللّه مجيد از جهت سنديّت و نقل قوىتر و صحيحتر از كلام عرب است ، احتجاج بدان در نحو و لغت هماره ثابت و برقرار خواهد بود . فرّاء ( م 207 ) و ابو عبيده ( م 209 ) در مسائل نحوى و لغوى تفسير مورد اعتماد طبرى بودهاند و از اينرو ، كتاب معانى القرآن فرّاء و مجاز القرآن ابو عبيده دو مرجع عمدهء وى در اين خصوص بودهاند . 76 تأثّر طبرى از فرّاء بدان پايه بود كه ابيات مجهول القائل را به اعتبار نقل او بيان مىداشت و كلام منظوم و منثور ادباى عرب را كه از او شنيده بود ، به عنوان شاهد مثال در تفسير مىآورد . البتّه ، اعتماد طبرى به اقوال اين دو نحوى سرشناس ، مانع از آن نبود كه نظريّات اجتهادى خود را در نحو اظهار نكند ، هر چند كه با رأى آنان مخالف بوده باشد ، و اين امر ، ناشى از آزادانديشى او و تقيّدش به رعايت اصول علمى به دور از هرگونه تعصّب و تقليد كوركورانه بوده است ، زيرا فضل طبرى با توجّه به مطالبى كه در تفسير آورده ، كاملا آشكار و مشهود است ، همانطور كه اديب و نحوى معروف ، ابو العبّاس مبرّد او را از اساتيد برجسته در نحو دانسته است . 77 از اين گذشته ، تفسير كبير وى با چنين خصوصيّت نحوى ، هنگامى شهرت يافت كه ثعلب و مبرّد از مشاهير علم نحو در قيد حيات بودند و در همان زمان نحويّون بزرگى چون ابو جعفر رستمى ، ابو حسن بن كيسان ، مفضّل بن سلمة ، جعد ، ابو اسحاق زجّاج و ديگران نيز وجود داشتند . 78 لازم به يادآورى است كه طبرى در نقل قول از فرّاء به سه طريق عمل كرده است : يا صريحا به سخن وى استناد جسته ، 79 يا گفتارش را بدون ذكر نامش آورده ، 80 و يا فكر او را در قالب عبارتى از خود بيان داشته است . 81 گاهى هم با نظر فرّاء مخالفت كرده و سپس رأى خود را بيان داشته است . 82 وى در مباحث نحوى بعضا شواهدى از شعر شاعران عرب مىآورد و جز فرّاء و ابو عبيده ، به قول نحويّونى چون يونس بن حبيب الضبى 83 و ديگران مشخصا استناد مىجويد و غالبا بهطور عام و نامشخّص با الفاظى از قبيل « قال نحويّو الكوفه ، امّا نحويّو البصرة و اهل العربيّة » 84 نظريّات مختلف در مباحث نحوى را
يادنامه طبرى ( فارسى ) — صفحة 279
مساهمون: جمعى از نويسندگان
ص٢٧٩