نهاده و بدون استثنا در آغاز تفسير هر بخشى از آيات قرآن كريم عنوان « القول فى تأويل قوله تعالى » را به كار برده است . در جامع البيان بودن اين تفسير ترديدى نيست ، زيرا مشتمل است بر مباحث قرآنى ، لغوى ، نحوى ، تاريخى ، فقهى ، روائى و غيره ، به انضمام توجيهات مختلف و معارف متنوّع و ترجيح اقوال بر يكديگر ؛ امّا نكتهء قابل توجّه اين است كه تأويل از ديدگاه طبرى به معناى تفسير بوده است ؛ چنان كه ابو عبيد و عدّهاى ديگر اين دو لفظ را به يك معنى و مترادف يكديگر دانستهاند . 52 از اين گذشته ، براى تأويل معانى مختلفى بيان شده كه از آن جمله است : ترجيح دادن يكى از معانى محتمل غير قطعى ؛ تشخيص دادن يكى از معانى محتمل لفظ ، با دليل و از طريق استنباط 53 ؛ و موارد مشابه ديگر . اين دو تعريف هر چند كه با سياق تفسير طبرى سازگار است ، ليكن - به انضمام تعاريف ديگرى كه از تأويل به عمل آمده - از متفرّعات قول ابو عبيد و مرادف با تفسير است و با مفهوم تأويل مطابقت ندارد ، زيرا به گفتهء علّامه طباطبائى ، تأويل از نوع مفاهيم لفظيّه نيست ، بلكه از امور خارجيّهاى است كه نسبتش به معارف و مقاصد تبيين شده نسبت ممثّل به مثال و باطن به ظاهر باشد . 54 بنابراين لفظ تأويل در جامع البيان طبرى معنايى جز تفسير نمىتواند داشته باشد .
مختصّات تفسير طبرى
از آنجا كه طبرى با تضلّع و تبحّرى اعجابآور در معارف قرآنى و فنون علمى - ادبى به تفسير قرآن اهتمام ورزيده و در تفسير از مباحث مربوط به بسيارى از اين علوم و فنون سخن به ميان آورده است ، لازم مىآيد كه در شناخت مختصّات و مميّزات تفسير طبرى همهء جوانب آن مورد امعان نظر قرار گيرد ، امّا قبل از ورود بدين بحث ناگزير از بيان مقدّمهاى كوتاه در جامعيّت علمى طبرى و وسعت معلومات وى در علوم قرآنى خواهيم بود . در ميان دانشوران بزرگ و مشهور ايران و اسلام كمتر كسى را مىتوان يافت كه از نظر نبوغ علمى و تخصّص در انواع علوم و فنون و كثرت مصنّفات همانند طبرى بوده باشد . وى ابتدا در طبرستان و سپس در مراكز معتبر علمى عصر خود به كسب دانش پرداخت و بدين منظور به شهرهاى رى ، بغداد ، واسط ، بصره و كوفه سفر كرد و دوباره جهت تكميل معلومات خويش به بغداد بازگشت . آنگاه از بغداد به مصر و فسطاط و شام