مستثنى منه مىگيرند ، و گروهى « من » را در موضع نصب و مستثناى منقطع و « نجوى » را به معنى مصدرى و مستثنى منه مىدانند . احتمال رفع در اين صورت نيز روا باشد ، چنان كه شاعر گويد :
و بلدة ليس بها أنيس * إلّا اليعافيرو إلّا العيس
76 طبرى در ميان اين اقوال طرفدار نظر دوّم است و آن را ترجيح مىدهد . او چنين مىگويد : « و اولى الأقوال بالصّواب فى ذلك ان تجعل « من » فى موضع خفض ، بالردّ على « النجوى » و تكون « النجوى » بمعنى المتناجين ، خرّج مخرج « السكرى » و « الجرحى » و « المرضى » . و ذلك أنّ ذلك أظهر معانيه » . 77
باز در زمينهء مسائل ظريف اعرابى و تعصّب در حق مكتب كوفه مىتوان به ذيل آيهء
« مَثَلُهُمْ كَمَثَلِ الَّذِي اسْتَوْقَدَ ناراً فَلَمَّا أَضاءَتْ ما حَوْلَهُ ذَهَبَ اللَّهُ بِنُورِهِمْ وَ تَرَكَهُمْ فِي ظُلُماتٍ لا يُبْصِرُونَ »
78 رجوع كرد .
فرّاء ، از برجستگان نحو كوفه معتقد است غرض از تمثيل فوق تصوير كردار و رفتار منافقان است نه شخص آنان ، و از اين روى اشكالى در ناهماهنگى بين مشبه و مشبهبه در جمع و افراد پيش نمىآيد ، چنان كه در جاى ديگر خداوند مىفرمايد :
« تَدُورُ أَعْيُنُهُمْ كَالَّذِي يُغْشى عَلَيْهِ مِنَ الْمَوْتِ »
. 79 امّا در صورتى كه غرض تصوير و تشبيه خود افراد باشد مانند
« كَأَنَّهُمْ خُشُبٌ مُسَنَّدَةٌ »
80 هماهنگى و مطابقت لازم است . 81
طبرى با عنايت به رأى اين نحوى كوفى معروف و همسويى با وى ، تقدير آيه را « مثل استضاءة المنافقين بما أظهروه من الإقرار باللّه و بمحمد ( ص ) قولا ، و هم مكذّبون اعتقادا ، كمثل استضاءة الموقد نارا » مىداند كه تشبيه متوجه اعمال و افعال منافقين شده است ؛ آنگاه طبرى به رأى بصريان با عنوان « و قد زعم بعض اهل العربية » اشاره مىكند كه آنان « الّذى » را در معنى « الّذين » مىدانند بمانند آيهء
« وَ الَّذِي جاءَ بِالصِّدْقِ وَ صَدَّقَ بِهِ أُولئِكَ هُمُ الْمُتَّقُونَ »
82 و گفتهء شاعر :
فإن الذى حانت بفلج دماؤهم * هم القوم كلّ القوم يا أمّ خالد
سپس در پى نقد و بررسى وجوه ياد شده برمىآيد و وجه اوّل را مرجّح مىداند و به تضعيف رأى بصريان مىپردازد و مىگويد : آنكه « الذى » را در آيهء مورد بحث با « الذى » در آيهء سوره « الزمر » و همچنين شعر فوق مقايسه مىكند ، در اشتباه است ؛ زيرا