مىگيرد و به تأييد تأويلى و تضعيف ديگرى مىپردازد و متذكر مىشود كه همهء آگاهان به تاريخ و ايّام و اخبار عرب مىدانند كه همبستگى و پيوند مبتنى بر قسم و عهد و ميثاق ، در ميان همان همپيمانان است نه ديگران ، و برقرار ساختن اخوّت در بين مهاجر و انصار از جانب رسول خدا ( ص ) و همچنين مسئلهء « به فرزندى كسى را پذيرفتن » هيچ كدام از اين دو بر مبناى قسم و عهد و ميثاق استوار نبوده است . بنابراين مورد كلام الهى در خصوص آنان كه همبستگى و پيوندشان بر مبناى قسم و عهد و ميثاق باشد ، همان گروهى است كه بدان اشارت رفت . 34
ب ) مسئلهء دوم در تفسير طبرى كه حائز اهميت است و حاكى از اطلاع وسيع و عميق مؤلف مىباشد و نيز مورد نقد و بررسى نگارندهء اين مقاله قرار مىگيرد ، طرح و ايراد قرائتهاى مختلف در ذيل آيات مربوطه است . طبرى در اين زمينه از چنان تسلط و توانايى برخوردار است كه تنها يك حافظ و راوى زبردست در علم قرائت به نظر نمىآيد ، بلكه او عالمى كمنظير و صيرف و ناقدى تواناست كه در ميان انبوه قرائات و روايات مختلف ، انديشهء عميق و وقّاد خود را به كار مىگيرد ؛ و به كمك محكهاى متنوع سره از ناسره را نشان مىدهد و هر كدام را در جاى خاص خويش مىنشاند . اين جرح و تعديل در قرائت ، و نقد و داورى توأم با استدلال محكم و حجّت قاطع از ابرمردى چون طبرى باعث شده است كه اهميّت تفسير وى افزون شود و در ميان ديگر تفاسير ممتاز گردد .
طبرى در نقد و بررسى قرائات از معيارهاى مختلفى بهره مىگيرد كه غالبا با معيارهاى نقد و بررسى تأويلات آيات در تشابهاند ، اينك در ذيل به برخى از اين معيارها و طرز بهرهگيرى از آنها اشاره مىشود .
1 . اجماع قاريان و قرآندانان يا پرهيز و خوددارى آنان در مورد قرائتى خاص ، و به عبارت ديگر « معيار شهرت و شذوذ قرائت » است . از جملهء بهرهگيرىهاى طبرى از اين معيار در ذيل آيهء
« فَاتَّقُوا اللَّهَ وَ أَطِيعُونِ ، إِنَّ اللَّهَ رَبِّي وَ رَبُّكُمْ فَاعْبُدُوهُ هذا صِراطٌ مُسْتَقِيمٌ »
. 35
يادآور مىشود كه قاريان در طرز خواندن
« إِنَّ اللَّهَ . . . »
اختلاف كردهاند : عموم قاريان سرزمينهاى مختلف آن را با كسر همزهء « إنّ » بنابر ابتداى كلام خواندهاند و برخى هم با فتح همزه قرائت كردهاند ، بنابراين كه بدل از لفظ « آية » در عبارت قبل يعنى
« وَ