بيگانه ببينند آيا در پيغمبرى خاتم انبياء اشكالى هست ؟ آنچه آنها تاكنون خوانده و شنيدهاند ، با اين توضيحات و شرحى كه در اين نوشتار آمده است ، همگى بىاساس و بر خلاف مبانى عقيدتى اسلامى است . پس مجموع ده حديث منقول در تاريخ و تفسير طبرى ، از ديد يك مسلمان معتقد به اسلام و نبوت خاتم انبياء صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ، مردود و غير قابل قبول است و به هيچوجه نمىتوان به آنها استناد جست .
كدام سوره براى نخستين بار نازل شد ؟
بحث ما راجع به « آغاز وحى و بعثت پيامبر در تاريخ و تفسير طبرى » و حل واقع مطلب ( تا آنجا كه ما دسترسى به احاديث گوياى واقع پيدا كردهايم ) و پيامد آن ، به انجام رسيد . ولى نظر به اينكه تحقيق ما پيرامون
« اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ »
كه گفتيم ، يعنى بگو :
بسم اللّه الرحمن الرحيم ، نيز سؤالاتى را مطرح مىكند و آياتى از قرآن مجيد هم در اين باره داريم و علما و فقها و مفسران از ديرزمان پيرامون آنها سخن گفتهاند ، مثلا راجع به اينكه نخستين سورهء قرآنى « اقرأ » بوده يا « مدثر » يا سورهء « حمد » بحثها نمودهاند و هركسى با ديد خود تفسيرها نموده و اظهارنظرها كردهاند كه شايد به نظر آيد با تحقيقات ما منافات داشته باشد ، لذا اين بحث را هم به عنوان مكمل آنچه تاكنون گفتهايم ، مىآوريم :
حسين بن خالد از حضرت امام رضا عليه السّلام روايت مىكند كه فرمود : « از پدرم شنيدم كه از پدرش حديث مىكرد كه فرمود : نخستين سوره كه نازل شد :
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ - اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ
و آخر آن
إِذا جاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَ الْفَتْحُ
بود . » 47
سيد رشيد رضا در « تفسير المنار » نوشته است :
زمخشرى ( م . 538 ق ) در « كشاف » مىنويسد : « ابن عباس و مجاهد گفتهاند اولين سورهاى كه نازل شد ، اقرأ بوده ، ولى اكثر مفسران معتقدند فاتحة الكتاب نخستين سورهء منزله مىباشد » .
سيوطى و ابن حجر گفتهاند : « بيشتر دانشمندان بزرگ تفسير ، « اقرأ » را نخستين سورهء منزله مىدانند ، و اينكه زمخشرى نزول « فاتحة الكتاب » را به اكثر دانشمندان نسبت داده است ، جز عدهاى كه از كم هم كمتر هستند ، كسى نگفته است » .