همين صفت را داشته باشد ، و اگر اعطاء اصل مقام نبوت در اختيار خداست و رسالت امرى است انتصابى نه انتخابى ، بخشودن اصل مقام امامت نيز در قلمرو اختيار خاص الهى است و امامت ، امرى است انتصابى نه انتخابى . و اگر تعيين شخص معيّن به عنوان امام نيز يا به اعجاز اوست و يا به نصّ معصوم ديگر كه هر دو امارهء نصب الهى است .
غرض آنكه ، امامت در بسيارى از امور همتاى نبوّت است لذا داراى همان شرائط و اوصاف بوده و همان احكام مقام ثبوت و اثبات نبوت را دارا مىباشد . همانطورى كه نبوت عامّه را مىتوان با برهان اثبات كرد ولى نبوت خاصه را نمىتوان با دليل عقلى ثابت نمود ، و البته امامت عامه و امامت خاصه نيز اينچنيناند .
و همانطورى كه با علم شهودى مىتوان نبوت خاصهء پيامبر مخصوص را مشاهده كرد ، با كشف شهودى نيز مىتوان امامت خاصهء امام مخصوص را مشاهده نمود .
براى اثبات امامت عامّه همان برهان حكمت كه دربارهء نبوت عامّه جارى است كافى مىباشد . گروهى از متكلمان به قاعدهء لطف دربارهء نبوت عامه استدلال نمودهاند ، ولى دربارهء امامت عامّه به آن استدلال نكردهاند ، چون امامت را فعل مردم مىدانند نه فعل خدا و قاعدهء لطف براى اثبات ضرورت فعل خداست نه وجوب تكليفى مردم ، و اين گروه چون امامت را جزء فروع دين شمردهاند و آن را در رديف سائر احكام فقهى و فرعى درآوردهاند و موضوع مسألهء آنان فعل مكلّف است نه فعل خدا ، لذا از استدلال براى اثبات آن به قاعدهء لطف معذورند . ليكن كسانى كه امامت را چون نبوت ، فعل خداوند مىدانند نه فعل مردم ، براى اثبات آن فقط به برهان عقلى استدلال مىكنند ، گرچه حدّوسط در برهان عقلى همواره يكسان نيست ، زيرا غالب متكلمان اماميّه كه تفكر فلسفى نيز دارند به برهان حكمت استدلال كرده و حدّوسط دليل آنها حكمت خداست ؛ و برخى از آنان به دليل قاعدهء لطف تمسّك مىجويند .
بهرحال تذكّر اين نكته لازم است كه تناسب بين دليل و مدعّا ايجاب مىنمايد كه هرگز كسى كه امامت را جزء اصول دين بشمار مىآورد نه جزء فروع ، براى اثبات آن مسألهء كلامى استدلال فقهى نكند بلكه فقط از راه دليل كلامى آن را تثبيت نمايد .
ليكن برخى از متكلمان گرانقدر ما دليل فقهى را در كنار دليل كلامى ذكر كرده و آن را همانند دليل كلامى براى اثبات امامت عامّه سودمند دانستهاند .
يادنامه طبرى ( فارسى ) — صفحة 124
مساهمون: جمعى از نويسندگان
ص١٢٤