عباس قمى ياد كرده و دانش و دقّت او را در عرصهء احاديث و تواريخ و اسناده ستودهاند .
مفاتيح الجنان را بايد يك اثر فارسى و مخصوص فارسى زبانان قلمداد كرد . اين اثر ، چنان كه قبلًا از مقدمهء مرحوم شيخ عباس آورديم ، در سه باب منظم شده ، اما تصوير امروزين و ظاهرى آن ، با حواشى بسيار و ارزشمندى همراه است كه ضمن توضيح مطلب ، ادعيه كوتاه و اوراد و اذكار در امور مختلفى را به خواننده مىآموزد .
نثر فارسى شيخ عباس قمى ساده ، اما « علمايى » است . مزيت آن فقدان زوايد و دورى از اطناب است كه گاه به شعر يا قطعهاى ادبى آراسته شده ، اما از سجع تناسبهاى ادبى و نثرهاى منشيانه دورى مىكند . در اين متون فارسى هم اغلب از منابع و مآخذ معتبر نقل قول مىكند . مثلًا در ذيل يكى از ادعيه روز جمعه كه با صلوات آغاز و ختم مىشود ، مىنويسد :
« . . . مؤلف گويد كه اين صلوات شريفه در كتب مشايخ به سندهاى بسيار معتبر با فضيلتهاى بسيار نقل شده . . . »
در جاى ديگر گويد :
. . . در اين جا ذكر كنيم صلوات منسوب به ابوالحسن ضراب اصفهانى را كه شيخ و سيد در اعمال عصر روز جمعه آن را ذكر نمودهاند و سيد فرموده كه اين صلوات ، مروى از مولاى ما حضرت مهدى - صلوات اللّه عليه - است و اگر ترك كردى تعقيب عصر روز جمعه را به جهت عذرى ، پس ترك مكن اين صلوات را هرگز به جهت امرى كه مطلع كرده ما را خداوند ( جلّ جلاله ) به آن . پس سند آن را با نسخهء صلوات نقل كرده ، ليكن شيخ در مصباح فرموده كه اين صلوات مروى از حضرت صاحب الزمان عليه السلام است كه بيرون آمده به سوى ابوالحسن ضرّاب اصفهانى به مكّه و ما سند آن را ذكر نكرديم به جهت اختصار نسخهء آن . . . .
شيخ در بعضى مواقع ، از اشعار پارسى بهره مىگيرد . علامه دوانى خاطرهاى از
شناخت نامه محدث قمى ( فارسى ) — صفحة 166
مساهمون: جمعى از نويسندگان
ص١٦٦