در افعال انسان ، در آيات بسيارى به صراحت افعال و وقايع جارى عالم را به فاعلهاى طبيعى آنها مستند مىدارد و در ارتباط با افعال انسان او را مسؤول آثار رفتار خويش معرفى نموده ، هشدار مىدهد كه :
لَيْسَ لِلْإِنْسانِ إِلَّا ما سَعى وَ أَنَّ سَعْيَهُ سَوْفَ يُرى
« 1 » .
مفهوم بودن يا رازآميزى متشابهات
مهمترين بحث در آيات ، محكم و متشابه آن است كه يا آگاهى به تأويل آنها ويژهء خداست و يا آنكه اين دسته آيات در پرتو محكمات قابل فهمند ؟ اين پرسش بيشتر از آن جا نشأت مىگيرد كه « واو » در آيه هفت آل عمران عاطفه و مفيد تشريك است ، يا « واو » استيناف و آغاز يك جمله منفصل ؟
اگر « واو » در جملهء ما يعلم تأويله الّا اللّه و الرّاسخون فى العلم عطف به « الله » باشد ، اشتراك آنان را با اللّه در آگاهى از تأويل متشابهات مىرساند ، يعنى : تأويل قرآن را كسى جز خداوند و راسخان در علم نمىداند . و اگر « واو » استيناف و شروع جمله نو مىباشد ، جمله و الراسخون فى العلم جملهاى مستقل خواهد بود و مفاد آيه آن است كه : تأويل متشابهات را تنها خدا مىداند . و راسخان در دانش تنها مىگويند ما به همه آيات ايمان داريم .
با توجه به صدر و ذيل و سياق آيه شريفه و قراين پيوسته و ناپيوسته ، عاطفه بودن واو مستبعد به نظر نمىرسد ، زيرا :
اوّلا : همان گونه كه پيشتر گذشت به دلايل عقلى و نقلى ، هدف از نزول قرآن مجيد هدايت ، تربيت و بهرهمندى انسانها از اين وديعهء بىهمگون الهى است . « 2 »
بنابر اين چگونه مىتوان پذيرفت خداى حكيم در چنين متنى ، آياتى معمّاگونه و
هامش
( 1 ) نجم / 39 - 40 .
( 2 ) ص / 29 ، محمد / 24 .