ويژگى اساسى آيات متشابه آن است كه هدف بيماردلان و دستاويز فتنه جويان قرار مىگيرند . به عبارت ديگر متشابهات همانگونه كه قابليت تأويل صحيح دارند ، شأنيت تأويل به باطل را نيز دارند . بدين لحاظ تأويل پذيرى ، به مفهوم ارجاع و بازگرداندن كلام به همان معانى واقعى عقلايى و مراد حقيقى ، ويژگى آيات متشابه است . در حالى كه تفسير پذيرى و رفع ابهام و استخراج معانى تازه مختص به اين دسته آيات نبوده ، بلكه شأن تمام آيات قرآن است .
با توجه به تعريفهاى ياد شده مىتوان ياد آور گرديد كه متشابه بودن آيهاى يك امر شأنى و نسبى است . بدين معنا كه دستهاى آيات همانند آيات صفات و افعال خداوند ، افعال انبيا ، روابط انسان با خدا و . . . شأنيت تشابه را دارند ، چنان كه ممكن است ، همين آيات براى برخى افراد متشابه باشند و ليكن براى ديگران نه .
در روايت مسعدة بن صدقه از امام صادق عليه السّلام روايت مىكند كه فرمود : المتشابه ما اشتبه على جاهله . « 1 »
چنان كه فرق گوناگون كلامى هر يك به ظاهر همين آيات استناد جسته جبر مطلق و يا اختيار مطلق انسان و يا تجسم خداوند ، و يا گناه كارى انبياى الهى را استظهار مىنمودند . در حالى كه مكتب تفسيرى اهل بيت عليهم السّلام و پيروان ايشان با نگرشى جامع به مفاهيم قرآن از اين گونه انحرافها مصون بودند .
راز تشابه يك دسته آيات
با توجه به اين پيش فرض كه فلسفهء فرستادن كتاب آسمانى از جانب خداى متعال ، بهرهورى و انتفاع مردم از زلال معارف آن است و همين هدف در آيات بسيارى مورد ياد آورى نيز قرار گرفته است « 2 » ، اين پرسش پديد مىآيد كه چرا دستهاى آيات متشابهاند ؟ علت تشابه و ترديد آفرينى در كلام خداوند چيست ؟ چرا خداوند تمام
هامش
( 1 ) البرهان ، ج 2 ، ص 20 .
( 2 ) نحل / 103 ، يوسف / 2 ، بقره / 185 ، نساء / 82 .