بان حفظت من الاحتمال و الاشتباه » « 1 » .
از نويسندگان علوم قرآن ، زركشى ( 794 ه ) مىگويد :
فامّا المحكم فأصله لغة المنع . . . و امّا فى الاصطلاح فهو ما احكمه بالامر و النهى و بيان الحلال و الحرام . « 2 »
از متأخران ، آلوسى مىگويد :
آيات محكمات اى واضحة المعنى ، ظاهرة الدلالة ، محكمة العبارة ، محفوظة من الاحتمال و الاشتباه . « 3 »
علامه طباطبايى مىگويد :
از نظر مفسّران ، محكمات آياتى هستند كه معناى مراد آنها روشن است و به معناى غير مراد اشتباه نمىشود . « 4 »
مفهوم متشابه
« شبه » و « شبه » و « شبيه » به معناى « مثل » و « مانند » و همانندى دو چيز است . « شبهه » آن است كه ميان دو چيز به واسطه بسيارى شباهت به دشوارى تمييز داده مىشود .
إِنَّ الْبَقَرَ تَشابَهَ عَلَيْنا
« 5 » به همين معناست . « تشابه » يعنى تماثل و همانندى . لفظ « متشابه » لفظى است كه معانى متعدد و شبيه به هم دارد و بدون قرينه ، مقصود گوينده را منتقل نمىكند و نسبت به غرض گوينده نارساست .
در حقيقت متشابه بودن وصف معانى است . زيرا معانى گوناگون يك لفظ است كه شبيه همديگرند و لفظ به جهت ارتباط با معنا ، موصوف به تشابه مىگردد .
هامش
( 1 ) كشّاف ، ج 1 ، ص 337 .
( 2 ) البرهان فى علوم القرآن ج 2 ، ص 199 .
( 3 ) روح المعانى ، آلوسى بغدادى ، ج 3 ، ص 79 .
( 4 ) قرآن در اسلام ، علامه طباطبايى ، ص 42 .
( 5 ) بقره / 70 .