صافى برگزيند .
البته اين نكته در خور دقت است كه راهيابى به مفهوم باطنى و تأويل آيات ، مستدعى احتياطى ويژه و مشروط به رعايت كامل مناسبت ميان مفهوم ظاهرى و مفهوم باطنى است . زيرا همانطور كه گذشت مفهوم باطنى يك مفهوم بيگانه از معناى ظاهرى آيه نبوده بلكه در طول آن قرار دارد . از سوى ديگر براى رسيدن به مفهوم باطنى آيه مىبايست در تنقيح مناط و تقسيم منطقى ، نهايت دقت اعمال شود تا ركن اصيل و عام كه در حقيقت مفهوم دخالت دارد كشف گردد و از امور تبعى بازشناسى شود .
مفهوم ظاهرى كلمهء « ميزان » در آيهء
وَ أَقِيمُوا الْوَزْنَ بِالْقِسْطِ وَ لا تُخْسِرُوا الْمِيزانَ
« 1 » همان ابزار سنجش و ترازوى عدل آفرين در اشياى عادى است . دستور ظاهرى آيه آن است كه مردم در تعامل اجتماعى و داد و ستد ، كفههاى دو عدل را سبك و سنگين و كم و زياد ننمايند . ليكن اگر واژه ياد شده را از قراين ظاهرى و زمينههاى انس ذهنى تجريد نماييم ، يك مفهوم عام و فراگير را در اختيار ما مىگذارد كه همه گونه ابزار و ترازوى سنجش ، اعم از مادى يا معنوى در تمام شؤون حيات را شامل مىگردد . از امام صادق عليه السّلام مروى است كه فرمود :
الميزان الذى وضعه اللّه للأنام هو الامام العادل الذى يحكم بالعدل ، و بالعدل تقوم السموات و الارض . . . و قد امر الناس ان لا يطغوا عليه و يطيعوه بالقسط و العدل و لا يبخسوا من حقه او يتوافوا فى امتثال اوامره . . . « 2 »
از آنچه گفته شد معلوم گرديد ، كه نقش اساسى سنت در ارتباط با كتاب خدا ، به طور غالب يك نقش تعليمى و آموزهاى است تا مردم خود بتوانند با فراهم كردن شرايط فهم كلام الهى به طور مستقيم حقايق آن را بيابند . اساسا تعداد رواياتى كه
هامش
( 1 ) الرحمن / 9 .
( 2 ) تأويل آلايات الظاهرة ، سيد شرف الدين استر آبادى ، ج 2 ، ص 632 .