حتى اگر هيچ يك از قراآت هفتگانه يا ده گانه يا چهاردهگانه هم موجود نبودند ، باز متن و نص قرآن بىهيچ خدشه و خللى متواتر مىبود . « 1 »
منشأ اختلاف قراآت
هنوز پرسش ديگرى باقى مانده است ، و آن اينكه اساسا چرا و چگونه قراآت ، گوناگون و متعدد گرديد ؟ مگر قرآن يك كتاب نبود كه از سوى خداى واحد به زبان عربى مبين بر يك پيامبر نازل شده بود ؟ پس تنوع و تفاوت در قراآت از كجا پديدار شد ؟ حقيقت آن است كه منشأ اصلى اختلاف ، امرى خارج از متن نص منزل و بيان پيامبر است : القرآن واحد نزل من عند واحد و لكن الاختلاف يجىء من قبل الرواة . « 2 »
اسباب و عوامل عمده اختلاف در قراآت را مىتوان در امور ذيل ترسيم نمود :
1 . تفاوت لهجهها :
قرآن به زبان عربى نازل شد . « 3 » واژه عربى كه در سورههاى متعددى به عنوان زبان قرآن نامبردار شده است ، واژهاى عام ، كلى و فراگيرنده همه لهجههاى عربى مىباشد . از سوى ديگر به طور طبيعى قبايل گوناگون عرب داراى لهجهها و گويشهاى متنوع و متعدد مىباشند . از اين روى تفاوت لهجهها موجب اختلاف در كيفيت اداى كلمات خواهد شد . برخى از آنان « اولئك » را « اولالك » ، « مستهزؤون » را « مستهزون » بدون همزه و « صاعقه » را « صاقعه » و به تبديل جاى حروف ، و « انظر » را « انظور » به اشباع تلفظ مىنمودند . چنان كه برخى مسلمانان نيز « حتى حين » را « عتّى حين » و « تَسودّ وجوه » را « تِسودّ وجوه » مىخواندند و البته لهجه آنها همين بود ، بدون اينكه بخواهند كلمه را تغيير دهند . درست همانند اداى « قل هو اللّه احد » كه از سوى يك ترك زبان « گل هو الله احد » ادا مىشود و يا « قفل » را
هامش
( 1 ) ر . ك : البيان ، ص 173 .
( 2 ) اصول كافى ، فضل القرآن .
( 3 ) - بنگريد : نحل / 103 ، شعراء / 195 ، فصلت / 44 ، يوسف / 2 ، . . . .