تغيير دهنده صورت كلمه نه معنا ، زادكم فى الخلق بصطة بسطة . « 1 »
تغيير دهنده صورت و معنا هر دو ، طلح منضود طلع منضود . « 2 »
3 . تقديم و تأخير ، جاءت سكرة الموت بالحق جاءت سكرة الحق بالموت . « 3 »
4 . زياده و نقصان ، ما عملته ايديهم ما عملت ايديهم . « 4 »
نظير همين دسته بندى را ابن جزرى و امام ابى الفضل رازى نيز دارند . « 5 »
خواه اختلاف قراآت را منحصر در همين انواع ياد شده بدانيم و يا نوع ديگرى از اختلاف نيز وجود داشته باشد . اين موضوع را نمىتوان ناديده گرفت كه تنوع قراآت ناشى از عوامل و اسبابى خارج از متن و نص قرآن است و اين گونه عوامل هيچ تأثيرى در تواتر اصل نص قرآن ندارد .
ممكن است در اينجا اين پرسش مطرح شود كه لازمه عدم تواتر قراآت آن است كه لااقل برخى آيات قرآن غير متواتر شمرده شوند ، و وقتى ندانيم متواتر « غيابة » ( يوسف / 10 ) است يا « غيابات » اين ترديد مستلزم ترديد در اصل نص است ؟ پاسخ آن است كه نص اصلى همان است كه از لحاظ ماده و صورت و جايگاه كلمه در مصحف ثبت بوده و باقى است و تمام امت در طول تاريخ بر آن اتفاق داشتهاند و اختلاف صرفا در كيفيت ادا و قرائت آن متن است و اين منافات با اصل نص ندارد .
البته در اينجا براى تشخيص قرائت صحيح ، معيار همان است كه قرائت مذكور مطابق نص متواتر ميان مسلمانان و مورد اتفاق امت از صدر تاكنون باشد . چنان كه امامان معصوم عليه السّلام فرمودند : اقرء كما يقرء الناس ، يا اقرأ و اكما علمتم . « 6 » مصداق چنين
هامش
( 1 ) اعراف / 69 .
( 2 ) واقعه / 29 .
( 3 ) ق / 10 .
( 4 ) يس / 35 .
( 5 ) ر . ك : النشر فى القراءاء العشر 1 / 27 ، تلخيص التمهيد ، آية الله معرفت 1 / 299 .
( 6 ) وسائل الشيعه 4 / 821 .