طبعا پرسشى كه در اينجا مطرح مىشود آن است كه جمع اين دو مطلب چگونه ممكن است و توجيه اين دو حقيقت متمايز چيست ؟ اين سؤال سابقهاى ديرين داشته و پاسخهاى گوناگونى از سوى دانشمندان تفسير و علوم قرآن يافته است .
اينك سزاست به اشاره برخى از اين ديدگاهها را مورد توجه قرار دهيم :
1 - رمضان آغاز نزول قرآن :
گروهى از مفسران همچون زمخشرى « 1 » ، بيضاوى « 2 » ، شيخ مفيد « 3 » ، ابن شهر آشوب « 4 » ، سيد مرتضى « 5 » ، محمد عبده « 6 » گفتهاند : منظور از نزول قرآن در ماه رمضان ، همان آغاز و شروع نزول قرآن است .
ليكن واضح است كه نقطه آغاز نزول تدريجى قرآن همزمان با بعثت رسول اكرم صلّى اللّه عليه و إله و سلّم در 27 رجب و نزول آيات نخستين سوره علق و سپس حمد و مدثر و مزمل و قلم است . بدين ترتيب چگونه مىتوان آغاز نزول قرآن را ماه رمضان و شب قدر تلقّى نمود ؟
2 - نزول آيات مورد نياز هر سال در ماه رمضان :
اين نظريه مىگويد : غرض از ماه رمضان و شب قدر ، يك رمضان معين نمىباشد ، بلكه مقصود نوع ماههاى رمضان در هر سال است و در شب قدر هر سال آيات مورد نياز آن سال نازل مىشد ، سپس همان آيات مجددا با توجه به مناسبتهاى روزگار بعثت دوباره نازل مىگرديد . اين نظر منسوب به ابن جريح ، سدّى ، فخر رازى ، جلال الدين سيوطى ، و . . . است . « 7 » اين گروه هيچ دليل اقناع كنندهاى بر اثبات مدعاى خود اقامه نكردهاند .
هامش
( 1 ) تفسير كشاف ، زمخشرى 1 / 227 .
( 2 ) تفسير انوار التنزيل ، بيضاوى 1 / 217 .
( 3 ) تصحيح الاعتقاد ، مفيد ، ص 58 .
( 4 ) متشابهات القرآن ، ص 63 .
( 5 ) فى اجوبة المسائل الطربلسيات ، سيد مرتضى .
( 6 ) تفسير المنار 2 / 158 .
( 7 ) - ر . ك : تفسير كبير فخر رازى 5 / 85 ، الاتقان سيوطى 1 / 40 ، مجمع البيان طبرسى 2 / 276 .