دانست ، چنان كه دانشمندان اسلامى بدان تصريح نمودهاند . يعنى پيامبر خاتم صلّى اللّه عليه و إله و سلّم وحى قرآنى را هم بىواسطه از خداى متعال دريافت مىداشت كه اين مواجهه ربانى تأثيرى شگرف بر وجود آن بزرگوار مىگذاشت ، و هم به وساطت جبرئيل قرآن را پذيرا مىشد كه اين نوع وحى بالنسبه آسان بود . به بيان ديگر اين تفاوتها با توجه به حالات گوناگون گيرنده پيام ملحوظ مىبود ، و گرنه فرستنده حقيقى وحى در همه حال خداى متعال است . « 1 »
مهبط و مقصد وحى
قرآن بر چه كسى نازل شده است ، پيامبر يا مردم ؟ منشأ اين پرسش نيز دو دسته از آيات است كه در دستهاى از آنها تصريح گرديده است كه دريافتكننده و گيرنده واقعى قرآن پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و إله و سلّم است :
وَ الَّذِينَ آمَنُوا . . .
آمَنُوا بِما نُزِّلَ عَلى مُحَمَّدٍ وَ هُوَ الْحَقُّ مِنْ رَبِّهِمْ . . .
. « 2 » در عين حال در آيات ديگرى از قرآن اشاره مىكند كه قرآن بر مردم نازل شده است :
يا أَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جاءَكُمْ بُرْهانٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَ أَنْزَلْنا إِلَيْكُمْ نُوراً مُبِيناً . . .
« 3 » در تحليل اين دو گونه آيات مىتوان به اين موضوع رهنمون شد كه بىگمان گيرندهء مستقيم وحى قرآنى شخص رسول اللّه صلّى اللّه عليه و إله و سلّم بوده است و هيچ آيهاى از آيات قرآن به طور مستقيم از سوى خداوند به هيچ فرد ديگرى نازل نگرديده است و تنها روان پاك پيامبر صلّى اللّه عليه و إله و سلّم ظرف نزول و مخزن علم الهى و امين سرّ خداوندى است . مردم به حتم مقصد نهايى وحى قرآنىاند و هدف همان است كه وحى الهى به آنها برسد و منظور از نزول به سوى مردم هم همين است ، ليكن آنان تنها در پرتو وجود رسول خدا صلّى اللّه عليه و إله و سلّم و ابلاغ و تلاوت ايشان متن مقدس قرآن را دريافت مىنمودند ، و در
هامش
( 1 ) مهر تابان ، سيد محمد حسينى تهرانى ، ص 210 ، نقل از علامه طباطبائى .
( 2 ) محمد / 2 .
( 3 ) نساء / 174 .