در زمينه نزول قرآن ، طبيعى است كه نزول مادى و مكانى نمىتواند مورد نظر باشد . چرا كه نازل كننده قرآن ذات والاى خداوند متعالى است ، و نازل شونده نيز مرتبهاى از علم پروردگار است ، و واسطه نزول نيز فرشتگان وحى الهى ، و گيرنده مستقيم قرآن هم ، روان پاك رسول مكرّم اسلام است و واضح است كه همهء اينها مبرّا از ويژگى و حيثيت مادى مىباشند .
از سوى ديگر نزول اعتبارى و مقامى آيات شريفه قرآن نيز نمىتواند مورد نظر باشد . زيرا نزول قرآن از ناحيه خدا به هيچ روى موجب كاهش ارزش و منزلت آن در پيشگاه الهى نمىگردد . از اين روى بىگمان مقصود از نزول قرآن و فرود وحى ، نزول معنوى است . بدين معنا كه قرآن يك حقيقت و الا و ذات مراتب است ، و منشأ اصلى آن حقيقت ، همان علم ذاتى خداوند است كه از آن با تعابير گوناگونى همچون لوح محفوظ ، امّ الكتاب ، كتاب مبين و . . . ياد شده است . « 1 » ليكن از آنجا كه آن مرتبه نور محض دور از دسترس فهم متعارف انسانهاست ، خداى بزرگ جهت تتميم عنايت ، رحمت و لطف خويش ، آن حقيقت مجرد و نورانى را به مرتبه ظهور فعلى و در قالب الفاظ مفاهمه متجلى ساخته است . از سوى ديگر به روان پاك و قدسى پيامبر خويش نيرويى عظيم موهبت داشته است تا بتواند جلوهگاه آن شهود رحمانى گردد و آن را پيش از تفصيل دريافت و تلقّى نمايد :
وَ إِنَّكَ لَتُلَقَّى الْقُرْآنَ مِنْ لَدُنْ حَكِيمٍ عَلِيمٍ
. « 2 » همان گونه كه پس از تفريق و تفصيل نيز تنها پيامبر است كه مىتواند به طور مستقيم به مقام اخذ وحى نايل آيد ، و از رهگذر وجود خويش ، آن نور ساطع را تعديل كرده به مردم كه مخاطب نهايى قرآنند برساند .
بدين سان تعبير نزول و واژههاى ديگر درباره وحى قرآن حاكى از همان رابطه مخاطبه و مفاهمه پيام رسانى الهى به پيامبر اكرم جهت هدايت مردم است و
هامش
( 1 ) الميزان ، ج 2 ، ص 14 .
( 2 ) نمل / 6 .