برده نشده است ، مگر جبرئيل و ميكائيل . و از بقيهء ملائكه با ذكر اوصافشان ياد شده است ؛ مانند ملك الموت ، كرام الكاتبين ، سفرة كرام بررة ، رقيب و عتيد و غير اينها » . « 1 » و بر پايهء دو منبع قرآن و سنت ، به توصيف ملائكه مىپردازد . و از صفات و اعمال ملائكه كه خداوند سبحان در كلامش ، و به دنبال كلام خدا ، احاديث سابق ذكر كردهاند : « 2 » 1 - ملائكه موجوداتى شريف و مكرمند كه واسطهء بين خداى تعالى و اين عالم محسوس هستند ، به طورى كه هيچ حادثهاى از حوادث و هيچ واقعهاى مهم يا غير مهم نيست مگر آن كه ملائكه در آن دخالتى دارند و يك يا چند فرشته ، موكل و مأمور آنند .
اگر آن حادثه فقط يك جنبه داشته باشد ، يك فرشته و اگر چند جنبه داشته باشد ، چند ملك ، موكل برآنند .
« و دخالتى كه دارند تنها اين است كه امر الهى را در مجرايش به جريان بيندازند ، و آن را در مسيرش قرار دهند » همچنان كه قرآن در آيهء 27 سورهء انبياء آورده است . « 3 » البته منظور اين نيست كه آنها جانشين اسباب طبيعى حدوث پديدهها و وقايع هستند ، بلكه تأثير آنها در طول اسباب طبيعى است نه در عرض و به جاى آنها . « 4 » علاوه بر اين ، وساطت آنها در اجراى فرمان خداوند ، هم در امور تكوينى و هم در امور تشريعى است . « 5 »
2 - « دوم صفتى كه از ملائكه در قرآن و حديث آمده اين است كه در بين ملائكه نافرمانى و عصيان نيست » . علامه نتيجه مىگيرد كه « معلوم مىشود ملائكه نفسيت مستقل ندارند و داراى ارادهاى مستقل نيستند كه بتوانند غير آن چه كه خدا اراده كرده ، اراده كنند . پس ملائكه در هيچ كارى استقلال ندارند و هيچ دستورى را كه خدا به ايشان تحميل كند تحريف نمىكنند و كم و زيادش نمىسازند » . « 6 » ايشان براى اين سخن به آيهء ششم سورهء تحريم « 7 » استناد مىكنند .
هامش
( 1 ) . همان ، ج 17 ، ص 12 .
( 2 ) . همان ، ص 12 و 13 .
( 3 ) . همان ، ص 13 .
( 4 ) . همان ، ج 2 ، ص 413 .
( 5 ) . همان ، ج 8 ، ص 72 .
( 6 ) . همان ، ج 17 ، ص 13 .
( 7 ) .« . . . لا يَعْصُونَ اللَّهَ ما أَمَرَهُمْ وَ يَفْعَلُونَ ما يُؤْمَرُونَ »؛ . . . امر خداوند را نافرمانى نمىكنند و آن چه را به آن امر مىشوند ، انجام مىدهند .