مفصلترين موارد بحث از ملائكه در تفسير آيهء 1 سورهء فاطر ، « 1 » و در داستان بشارت ملائكه به حضرت مريم دربارهء حضرت عيسى است و نيز در بحث از جن ، در تفسير سورهء حجر به مناسبت آيهء 27 « 2 » و در تفسير سورهء جن مىباشد . با تأمل در اين موارد و ديگر موارد اجمالى مىتوان به نظر علامه دربارهء اين موضوعات دست يافت . علامه معتقد است :
1 - علوم طبيعى نمىتوانند در بحث از موجودات ماوراى طبيعى ، چيزى را نفى يا اثبات كنند .
اگر در خلال بيانات مزبور سخن از موجوداتى در ماوراى عالم طبيعت به ميان آيد ، هرگز بحثهاى علوم طبيعى نمىتوانند نفيا و اثباتا دربارهء آن ، مطلبى بگويند ؛ چه آن كه هر علمى متكفل بيان امور مربوط به آن است . علمى كه از ماده و خواص آن بحث مىكند و وظيفهاش منحصر به همين قسمت است ، حق ندارد در امور ماوراى ماده دخالت كند و چنان چه بعضى از دانشمندان علوم مادى در اين قسمت اظهار نظرى كنند ، بىمورد و نا به جا است و درست مثل اين است كه يك دانشمند لغوى بخواهد از بحثهاى علم لغت ، حقايق مربوط به آسمانها و افلاك را استخراج كند . « 3 »
2 - در بحث از اين موجودات ، عقل و نقل ، يعنى قرآن و سنت معتبر ، منابع قابل اعتمادى هستند . در تفسير نقل ، از نظر ايشان :
. . . روش صحيح بحث ايجاب مىكند كه ما اين بيانات را به همان معنا كه لغت و عرف مىفهميد قبول كنيم و در تشخيص وضع مصاديق آنها از اين اصل كه « در هر كلام قسمتى قسمت ديگر را تفسير مىكند » پيروى نماييم . . . . « 4 »
بر همين مبنا ايشان به بحث از ملائكه و جن مىپردازد .
صفات ملائكه
علامه اشاره مىكند كه « در قرآن كريم مكررا كلمهء ملائكه ذكر شده و نام هيچ يك از آنان
هامش
( 1 ) .« الْحَمْدُ لِلَّهِ فاطِرِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ جاعِلِ الْمَلائِكَةِ رُسُلًا أُولِي أَجْنِحَةٍ مَثْنى وَ ثُلاثَ وَ رُباعَ . . . »؛ حمد خداى را است كه آفرينندهء آسمانها و زمين است و فرشتگان را فرستادگانى داراى بالهايى دوتايى و سهتايى و چهارتايى گرداند .
( 2 ) .« وَ الْجَانَّ خَلَقْناهُ مِنْ قَبْلُ مِنْ نارِ السَّمُومِ »؛ و جن را در گذشته ، از آتشى نافذ آفريديم .
( 3 ) . الميزان ، ج 1 ، ص 88 و 89 .
( 4 ) . همان ، ج 1 ، ص 88 .