نيست . شايد علتش نه در عظمت خود حمله ، بلكه در عظمت فروپاشى حكومت اعراب نهفته باشد كه اين واقعه را در نظر او از تمامى وقايع تاريخ ممتاز ساخته است .
نكتهء ديگرى كه توجه به آن لازم است اين است كه قرآن ، آن چه را براى عزير رخ مىدهد « آية للناس » مىخواند . سيد قطب در اين باره توضيحى نمىدهد . اما سؤال اين است كه اين « ناس » چه كسانى هستند ؟ اگر مراد ، هم عصران او باشد ، كه احتمال هم دارد ، سخنى نيست ؛ اما اگر مراد ، تمامى مردمان باشد و خداوند هم آنها را در مؤمنان منحصر نكرده ، تنها در صورتى مىتوان اين رويداد را « آية للناس » ناميد كه به طريقى مستقل از قرآن قابل اثبات باشد . اين نكته دربارهء تمامى مواردى كه قرآن چنين تعبيرى را به كار برده است ، از جمله ، غرق شدن فرعون در دريا صادق است .
اعتبار علم در تفسير داستانهاى قرآن
داستانهاى قرآن از وقايعى حكايت مىكنند كه بر خلاف قوانين معمول طبيعت روى دادهاند . اين آيات را چگونه بايد تفسير كرد ؟ آيا بايد به ظاهر آنها استناد كرد يا آنها را تمثيل و مجاز دانست ؟ سيد قطب در تفسير داستانهاى قرآن ، هيچگاه از ظاهر آيه فراتر نمىرود ( موارد خلاف ، نادر است ) . و اگر چه بسيار است مواردى كه از درك چگونگى آن و تفسير و تبيين آن ، اظهار ناتوانى و عجز مىكند ، « 1 » اما هيچ گاه به تمثيل و مجاز نمىگرايد و هيچ نگفتن را بر اين گونه گفتن ترجيح مىدهد . از نظر او دست بردن به تأويل اين آيات ، ريشه در مبنايى عقيدتى و روحى دارد . مبناى نظرى آن ، كليّت بخشيدن به قوانين شناخته شدهء هستى به عنوان قوانين الهى است . « 2 » كسانى كه دست به چنين تأويلاتى مىزدند ، در واقع ، حقيقت الوهيت را درنيافته و مشيّت آزاد خداوند را به مقرراتى كه خود مقدر فرموده ، مقيد ساختهاند . « 3 » و با اين كار ، اعمال خداوند را با اعمال بشر مقايسه كردهاند . كسانى كه اختلاف اين دو را دريابند ، هيچ گاه نمىكوشند تا دليلى علمى يا غير علمى براى اين خرق عادات بتراشند . « 4 » چنين كسانى از سوى ديگر ، هر آن چه را بر اساس اين قوانين شناختهشده ، توضيح بردار نباشد ، خرافه و افسانه
هامش
( 1 ) . همان ، ج 1 ، ص 77 و 78 ؛ ج 3 ، ص 1385 ؛ ج 4 ، ص 2306 ، 2388 و 2391 .
( 2 ) . همان ، ج 6 ، ص 3978 .
( 3 ) . همان ، ج 4 ، ص 1912 .
( 4 ) . همان ، ص 2387 و 2388 .