ارائه مىدهد كه با بالاترين مراتب علم نيز سازگار باشد . اما بر اين جنبه به روشنى تأكيد نمىكنند . در تفسير آيهء 275 سورهء بقره « 1 » نيز اگر چه بيان قرآنى را بىتفاوت با واقع معرفى كردهاند ، اما از محتواى سخنانشان تمايل به اثبات مطابقت آنها با واقع احساس مىشود . در هر صورت ، در اين موضوع نمىتوان به طور قطع اظهار نظر كرد . بايد به عقيدهء آنان ، هر چه باشد ، توجه كرد . اين نظريه كه قرآن به تناسب مخاطبانش در عصر نزول سخن مىگويد ، مبنايى بسيار مهم است و لوازم و توابع فراوانى را به دنبال دارد .
قرآن در دورهء خاصى و خطاب به مردمانى نازل شده است . و شكى نيست كه ويژگىهاى زبانى آنها ، آداب و رسوم اجتماعى و رفتارها و برخوردهايشان شكل دهنده به مطالب قرآن است ، به گونهاى كه اگر در ميان مردمانى غيرعرب با آداب و رسومى متفاوت نازل شده بود قطعا شكل ديگرى به خود مىگرفت ؛ اما اين تأثيرپذيرى تا چه حد است .
علاوه بر آن كه بايد توجه داشت كه هر آن چه در اين باره مىگوييم بايد با ديگر مبانى ما نيز سازگار باشد ، با مقام جاودانهء قرآن ، با مخاطبانى كه براى آن در نظر مىگيريم و همچنين با نظريات ما در ديگر مباحث قرآنى . در اين صورت اگر از جملهء كسانى باشيم كه به اعجاز علمى قرآن باور دارند و معتقدند كه مطالب قرآن با يافتههاى علمى امروز بشر سازگارتر از نظريات علمى گذشتگان است ، چگونه در اين موضوع مىتوانيم نظر ديگرى داشته باشم ؟ چرا نمىتوان گفت كه در اين جا نيز سخن قرآن مطابق با واقع است و در جستجوى دلايل و توضيحات ديگرى براى به كار بردن اين گونه تعبيرات به ظاهر ناسازگار با علم بود ؟
جن و ملائكه در بيان مفسر الجواهر
قرآن در آياتى چند ، به موجوداتى اشاره مىكند كه به ملائكه و جن و شيطان نامبر دارند . مؤلف تفسير جواهر نيز همراه با تمامى مفسران و ايماندارندگان به وحى الهى ، وجود اين موجودات را تصديق مىكند و ايمان به آنها را در كنار ايمان به خدا و روز جزا و ايمان به پيامبران الهى و كتابهاى آسمانى لازم مىداند . او در تفسير آيهء
« . . . لكِنَّ الْبِرَّ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ وَ الْمَلائِكَةِ وَ الْكِتابِ وَ النَّبِيِّينَ . . . »
« 2 » اهم معارف بشرى
هامش
( 1 ) . همان ، ج 3 ، ص 95 .
( 2 ) . ليكن نيكو كسى است كه به خداوند و روز بازپسين و فرشتگان و كتاب و پيامبران ايمان آورده است و . . . . سورهء بقره ، آيهء 177 .