جزئياتش را مشخص كنيم و ترتيب تاريخى آن را رعايت نماييم . اينها امورى است كه زينتبخش تأليف است نه اين كه واقعا ضرورى باشد . از نظر عبد ه ، قرآن با رعايت اين نكته ، در واقع خواسته است نگرش علمى و درست به اين مسئله را به ما بياموزد . « 1 »
اما جالب اين است كه ما اين مسئله را از قرآن نياموختهايم ، بلكه علم و تجربه ، ما را بدان واقف ساخته است . پس آيا بايد قرآن را از تحقق بخشيدن به هدفش ناتوان بدانيم ؟ اينها و سخنان مشابه ديگرى كه در اين دوره بسيار گفته شده ، تنها براى مقابله با تهمت غيرعلمى و ضدعلمى بودن دين و اسلام و نيز براى از بين بردن احساس حقارت مسلمانان در برابر پيشرفتهاى علمى غرب است .
د - قرآن گزيده مىگويد و به تناسب مقام ، به نقل بخشهايى از داستان مىپردازد .
عبد ه در تفسير داستان حضرت عيسى به اين نكته اشاره مىكند كه قرآن از واقعهء بشارت به حضرت عيسى عليه السّلام ، به يك باره ، به بيان موقعيت و سخنان او در ميان قومش منتقل مىشود و بدينسان ، در اين آيات ، تولدش ، باليدن و بزرگ شدنش و به پيامبرى مبعوث شدنش سخنى به ميان نمىآورد . « 2 »
همچنين رشيد رضا اختلاف در داستان حضرت موسى بين حكايت سورهء طه و سورهء شعرا را در اين مىبيند كه در هر سوره ، آن بخش از واقعه كه در سورهء ديگر به آن اشاره شده ، تكرار نشده است . « 3 » همين نكته را در مورد ديگرى نيز تكرار مىكند . « 4 »
آن چه در اين سخنان مفسران المنار ، در خور تأمل و دقت است اين نيست كه آنان نيز مانند بسيارى ديگر از مفسران به گزيدهگويى قرآن معتقدند ، بلكه اين است كه آنها تصريح مىكنند كه هر مطلبى كه در داستانها حذف شده ، ديگر آيات يا سورهها به نحوى بر آن دلالت دارند .
ه - قرآن عين كلام را نقل نمىكند . اتفاق مىافتد كه قرآن كريم يك داستان را در سورههاى مختلف ، با تعبيرى متفاوت و ترتيبى ديگر باز مىگويد . حكمت آن چيست ؟
اين روشى بوده كه همواره ذهن مفسران را به خود مشغول داشته است .
رشيد رضا بر اين باور است كه كلمات و الفاظى كه قرآن از زبان شخصيتهاى
هامش
( 1 ) . همان ، ج 1 ، ص 327 .
( 2 ) . همان ، ج 3 ، ص 313 .
( 3 ) . همان ، ج 9 ، ص 67 .
( 4 ) . همان ، ج 8 ، ص 343 و 344 ؛ نيز ر . ك : ج 12 ، ص 101 .