منبعى آورده يا عين متن كتابى را در تفسير خود بازگفتهاند « 1 » كه در اين ميان ، كتاب راز آفرينش ، نوشتهء كرسى موريسن بيش از همه جلب نظر مىكند . بايد افزود كه اهتمام ايشان به اين بخش از دانش بشر ، موجب شده تا در تفسير برخى آيات ، وجوه جديدى را مورد توجه قرار دهند . « 2 »
مفسران نمونه ، همچون بسيارى ديگر از مفسران قرآن ، به معجزهء علمى اين كتاب مقدس توجه داشته ، در جاى جاى تفسير خود ، از آن ياد كردهاند « 3 » و بر حقايقى تأكيد نمودهاند كه در زمان نزول وحى ، ناشناخته بوده و امروزه اثبات شده است . « 4 » بر همين پايه نيز در مواردى با اميد به آينده ، انتظار خود را از يافتههاى آتى دانشمندان ابراز داشتهاند تا چه بسا ديگر حقايق نهفته در آيه را روشن سازد . « 5 »
آن چه در بيان مفسران نمونه مىتوان يافت ، آن است كه آنان به دور از ديدگاه كلامى « خداوند رخنه پوش » ، خداوند را نه در مجهولات و تاريكىها ، بلكه در آن چه از شگفتىهاى آفرينش و نظم آن به دست علم ، بر ما آشكار گرديده است ، مىجويند . « 6 »
و در مواردى نيز كه علل طبيعى برخى پديدهها را هنوز كشف نشده مىدانند ، از آن بر قدرت خداوند ، استدلال نمىكنند . « 7 »
برداشتهاى تفسيرى و مسئلهء ناسازگارى با علم
پيش از اين به بررسى مواردى پرداختيم كه يافتههاى علمى در تبيين و توضيح آيات الهى قرآن مورد استفادهء مفسران نمونه قرار گرفتهاند . اما بايد توجه داشت كه همهء
هامش
( 1 ) . همان ، ج 1 ، ص 116 ؛ ج 13 ، ص 47 و 400 - 402 ؛ ج 15 ، ص 191 ، 569 - 570 ؛ ج 16 ، ص 395 و 396 ؛ ج 17 ، ص 29 و 32 ؛ ج 18 ، ص 388 ؛ ج 22 ، ص 331 ، 332 و 562 - 565 ؛ ج 26 ، ص 148 و 389 - 391 .
( 2 ) . همان ، ج 14 ، ص 130 و 131 .
( 3 ) . همان ، ج 5 ، ص 435 ، 436 ؛ ج 10 ، ص 115 ؛ ج 11 ، ص 182 و 183 ؛ ج 18 ، ص 388 .
( 4 ) . همان ، ج 8 ، ص 227 و 228 ؛ ج 10 ، ص 111 ؛ ج 13 ، ص 399 ؛ ج 17 ، ص 30 ؛ ج 19 ، ص 17 ؛ ج 22 ، ص 565 ؛ ج 22 ، ص 235 .
( 5 ) . همان ، ج 1 ، ص 116 ؛ ج 11 ، ص 51 ؛ ج 24 ، ص 262 ؛ ج 25 ، ص 75 ؛ ج 26 ، ص 366 .
( 6 ) . همان ، ج 1 ، ص 411 و 412 ؛ ج 3 ، ص 213 و 214 ؛ ج 11 ، ص 297 ؛ ج 15 ، ص 123 - 125 ؛ ج 16 ، ص 393 و 394 ؛ ج 22 ، ص 235 .
( 7 ) . همان ، ج 16 ، ص 404 ؛ ج 26 ، ص 18 . البته در ج 20 ، ص 482 و 483 ، خلاف اين عمل كردهاند .