تفسير آيهء 125 سورهء انعام به اين حقيقت ثابت شدهء علمى كه با بالا رفتن در جو ، هوا رقيقتر و اكسيژن كمتر مىشود ، « 1 » به تناسب آيهء 53 سورهء فرقان به حجاب نامرئى بين درياى شور و شيرين بر اثر تفاوت درجهء غلظت آن دو ، « 2 » و در بحث از آيهء 88 سورهء نمل به حركت انتقالى زمين و سرعت آن ، « 3 » اشاره مىكنند .
آنان در بيان منظور قرآن از « مد الارض » ( گسترش زمين ) به عنوان يكى از احتمالات ، به يافتههاى علوم زمينشناسى استناد مىنمايند . « 4 » و شكاف نداشتن آسمان و سقف محفوظ بودن آن را اشاره به جو زمين مىدانند كه زمينيان را در مقابل شهابها و اشعههاى زيان بخش كيهانى محافظت مىكنند . « 5 »
ستارهشناسى يكى از علومى است كه همواره مورد توجه و علاقهء دانشمندان اسلامى بوده است و از جملهء علومى است كه در آيات قرآن بدان اشارههاى فراوانى شده است . مفسران نمونه نيز در تفسير خود به اين موضوع علاقهمند بوده ، به تناسب آيات به مباحث مختلفى در اين باره پرداختهاند ؛ از حركت ماه و اهلهء آن سخن به تفصيل گفتهاند ؛ « 6 » دربارهء جرم خورشيد ، حرارت درونى و بيرونى آن و فاصلهاش با زمين در يك بند توضيح دادهاند . انواع حركتهاى آن را برشمردهاند ؛ « 7 » شگفتىهاى ستارهء شعرى را برشمردهاند « 8 » و دربارهء سيارات و ستارگان مطالبى ارائه نمودهاند . « 9 »
در نهايت مىتوان روش تفسير علمى اين مفسران را چنين توضيح داد :
1 - خلاصهگويى
همان گونه كه پيش از اين در مواردى اشاره شد ، مفسران نمونه از اطناب دربارهء مسائل علمى و زيادهگويى در تفسير آياتى از قرآن كه به طبيعت اشاره دارند ،
هامش
( 1 ) . همان ، ج 5 ، ص 435 و 436 .
( 2 ) . همان ، ج 15 ، ص 123 - 125 .
( 3 ) . همان ، ص 569 و 570 .
( 4 ) . همان ، ج 10 ، ص 113 .
( 5 ) . همان ، ج 13 ، ص 400 - 402 ؛ ج 22 ، ص 234 .
( 6 ) . همان ، ج 18 ، ص 383 - 385 ؛ ج 26 ، ص 26 .
( 7 ) . همان ، ج 13 ، ص 399 ؛ ج 18 ، ص 381 - 383 و 388 .
( 8 ) . همان ، ج 22 ، ص 562 ، 564 و 565 .
( 9 ) . همان ، ج 11 ، ص 184 و 185 ؛ ج 26 ، ص 189 - 191 .