به شدت پرهيز مىكنند ، تا بدان جا كه در تفسير آيهء 41 سورهء عنكبوت كه در آن از سستى خانهء عنكبوت ياد شده ، حدود يك صفحه دربارهء خانهء اين حيوان مطالبى را آوردهاند و در عين حال ، از پرداختن به خود عنكبوت و ديگر ويژگىهاى آن دست نگه داشتهاند . « 1 »
در تفسير آيهء
« وَ نَفْسٍ وَ ما سَوَّاها »
اين احتمال را مىدهند كه منظور از نفس ، روح و جسم ، هر دو باشد . سپس بدون وارد شدن به جزئيات ، تنها به اين اشاره اكتفا مىكنند كه در اين صورت ، آيه شامل تمام شگفتىهاى نظام بدن و دستگاههاى مختلف آن مىشود كه در علم تشريح و فيزيولوژى به طور گسترده مورد بحث قرار گرفته است . « 2 »
در آن جا كه خداوند ، آفرينش آسمانها و زمين را از نشانههايش معرفى مىكند ، مفسران نمونه با اشارهاى كلى از آن سخن گفته ، مىنويسند :
آفرينش اين آسمان پرشكوه ، اين همه كرات عالم بالا ، ميليونها آفتاب درخشان و ستارگان زيبا و دلانگيز كه در يك شب تاريك و پرستاره ، با چشمك زدنهاى پر معنا با ما سخن مىگويند و هزاران عالم ديگر كه با چشم ديده نمىشوند . . . با آن نظام دقيق و عجيب خود كه سراسر آنها را همچون حلقههاى يك زنجير به هم پيوسته است . . . آيينهء درخشان قدرت و علم و يگانگى او هستند . « 3 »
و در جاى ديگر با اين بيان از كنار اين آيات مىگذرند :
هر قدر تلسكوپهاى قوىتر و عظيمترى ساخته مىشود ، عظمت و كثرت ستارگان آسمانى فزونتر مىگردد . . . همچنين هر قدر علوم طبيعى ، زمينشناسى ، گياهشناسى ، حيوانشناسى و علم تشريح ، فيزيولوژى ، روانشناسى و روانكاوى پيشرفت مىكند ، عجايب تازهاى دربارهء آفرينش زمين كشف مىشود كه هر يك آيتى از آيات عظمت خداوند است . « 4 »
در پارهاى اوقات ، در كنار آن چه در متن آورده شده ، توضيحات اضافى در پاورقى
هامش
( 1 ) . همان ، ج 16 ، ص 278 و 279 .
( 2 ) . همان ، ج 27 ، ص 44 .
( 3 ) . همان ، ج 1 ، ص 410 .
( 4 ) . همان ، ج 16 ، ص 393 و 394 ؛ نيز براى موارد ديگر ر . ك : ج 3 ، ص 213 و 214 ؛ ج 21 ، ص 228 ؛ ، ج 22 ، ص 331 و 332 .