مفسران نمونه در بحث از آيهء مباركه
« ادْعُ إِلى سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَ الْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ . . . »
« 1 » نخستين گام در دعوت به سوى حق را استفاده از منطق صحيح و استدلالهاى حسابشده و چنگ انداختن به درون فكر و انديشهء مردم و به حركت درآوردن آن و بيدار ساختن عقلهاى خفته مىدانند . « 2 » آنان عاقبت سياه منافقان را نتيجهء عدم تدبر در قرآن « 3 » و دليل اصلى بدبختى و گمراهى دوزخيان را به كار نگرفتن خردشان معرفى مىكنند ، « 4 » ميزان عقل و دانش انسانها را ملاك دقت و سختگيرى در حساب مىدانند « 5 » و در مقابل ، خداشناسى و سعادت و نجات را بر عقل و خرد مبتنى مىبينند و توضيح مىدهند كه روى سخن قرآن در همه جا با « اولوا الالباب » و « الوا الابصار » و انديشوران و دانشمندان است . « 6 »
نويسندگان تفسير نمونه در بحث از آيهء
« قُلْ إِنَّما أَعِظُكُمْ بِواحِدَةٍ أَنْ تَقُومُوا لِلَّهِ مَثْنى وَ فُرادى ثُمَّ تَتَفَكَّرُوا . . . »
« 7 » آن را متضمن اشارهاى گويا به اين واقعيت مىدانند كه ريشهء همهء اصلاحات فردى و جمعى ، به كار انداختن انديشهها است . « 8 » آنان در بيان اهميت عقل به همگامى احكام شرعى با احكام عقلى و فرمان خرد اشاره مىكنند كه اين دو در همهء مراحل ، دوش به دوش يكديگر پيش مىروند . « 9 » و در تأكيد بر جايگاه والاى آن در اسلام ، به ذكر برخى از روايات اسلامى ، در زمينهء فكر و انديشه بسنده مىكنند كه به پيروى از قرآن ، مسئلهء فكر و انديشه را در درجهء اول اهميت قرار دادهاند . « 10 »
پس از اين همه تأكيد ، اكنون بايد پرسيد كه كدام عقل و كدامين انديشه است كه جايگاهى چنين و الا دارد ؟ به چه بايد انديشيد و در چه بايد تفكر كرد ؟
هامش
( 1 ) . به راه پروردگارت با حكمت و پند [ هاى ] پسنديده فراخوان . . . . سورهء نحل ، آيهء 125 .
( 2 ) . همان ، ج 11 ، ص 455 .
( 3 ) . همان ، ج 21 ، ص 467 .
( 4 ) . همان ، ج 24 ، ص 328 - 330 ؛ ج 18 ، ص 140 .
( 5 ) . همان ، ص 328 و 329 ؛ ج 26 ، ص 302 .
( 6 ) . همان ، ج 1 ، ص 412 ؛ ج 24 ، ص 330 .
( 7 ) . بگو : شما را فقط به كلمهاى يگانه پند مىدهم و آن اين است كه دوگان دوگان و يكان يكان به كار خداوند برخيزيد و سپس انديشه كنيد . . . . سورهء سبأ ، آيهء 46 .
( 8 ) . نمونه ، ج 18 ، ص 135 .
( 9 ) . همان ، ج 2 ، ص 294 .
( 10 ) . همان ، ج 18 ، ص 141 و 142 ؛ نيز ، ج 24 ، ص 330 .