است و به محض مشاهدهء آن ، انسان به خداوند سبحان متوجه مىشود . » « 1 » بنا بر اين ، در اين توضيح ، از همين گرايش عاميانهء مردم بهره برده شده است .
چنان كه گذشت ، علامه قرآن را كتاب هدايت مىداند نه علم و هدف قرآن را از اشاره به مطالب علمى اين مىداند كه مردم عبرت بگيرند . حتى شيوهء بيان قرآن را نيز بر اين اساس تبيين مىكند كه قرآن وسائط را حذف مىكند تا شنوندگان خواب آلوده را بيدار نمايد . شايد به همين دليل باشد كه ايشان از كنار تفسير بسيارى از آيات علمى قرآن ، به اختصار مىگذرد و به تبيين لغوى آيه اكتفا مىكند يا توضيحاتى بسيار ساده و معمولى براى آن ارائه مىدهد .
قرآن در دو آيه ، با اين بيان كه
« خَلَقَ السَّماواتِ بِغَيْرِ عَمَدٍ تَرَوْنَها . . . »
« 2 » و
« رَفَعَ السَّماواتِ بِغَيْرِ عَمَدٍ تَرَوْنَها »
« 3 » به مسئلهء جاذبه اشاره كرده است ؛ اما علامه هيچ توضيحى درباره
« بِغَيْرِ عَمَدٍ تَرَوْنَها »
نمىدهد .
قرآن در آياتى چند با تعابير مختلف به اين حقيقت اشاره دارد كه ماه مستقلا داراى نور نيست و نور خود را از خورشيد مىگيرد . علامه ، تنها در يك مورد ، به اين حقيقت اشاره مىكند و در موارد ديگر با پرداختن به معناى لغوى ، از آن مىگذرد . « 4 » در موارد ديگر ، در تفسير آيه و توضيح شگفتى اين پديده ، مطالب معمولى را مطرح مىكند و به مباحث دقيق علمى نمىپردازد . چنين مواردى در تفسير علامه بسيار است . « 5 » در حالى كه آگاهى از اطلاعات علمى جديد مىتواند تفسير ما را از بخشى از آيات قرآن تغيير دهد . نمونهء روشن آن را در بحث آسمانها و شهابها شاهد بوديم . لذا بايد پرسيد كه اگر علامه يا ديگر مفسران از ديگر يافتههاى علم نيز اطلاع داشتند ، آيا
هامش
( 1 ) . همان ، ج 19 ، ص 359 و 360 .
( 2 ) . سورهء لقمان ، آيهء 10 .
( 3 ) . سورهء رعد ، آيهء 2 .
( 4 ) . الميزان ، ج 10 ، ص 12 ؛ ج 15 ، ص 235 ؛ براى مشاهدهء موارد ديگر ، ر . ك : ج 10 ، ص 9 و 10 ؛ ج 11 ، ص 313 ؛ ج 12 ، ص 138 ؛ ج 14 ، ص 401 ؛ ج 15 ، ص 233 ، 236 و 237 ؛ ج 16 ، ص 234 ؛ ج 17 ، ص 29 ؛ ج 18 ، ص 156 ، 157 و 356 ؛ ج 19 ، ص 350 ، 359 و 360 .
( 5 ) . همان ، ج 1 ، ص 113 ؛ ج 8 ، ص 147 ؛ ج 10 ، ص 9 ، 10 ، 150 و 151 ؛ ج 11 ، ص 291 و 312 ؛ ج 14 ، ص 278 ، 280 و 401 ؛ ج 15 ، ص 232 ، 236 و 237 ؛ ج 16 ، ص 234 ، 244 و 245 ؛ ج 17 ، ص 29 ، 237 ، 345 و 364 ؛ ج 18 ، ص 157 و 356 ؛ ج 19 ، ص 99 ، 100 ، 146 ، 350 ، 359 و 360 ؛ ج 20 ، ص 190 ، ص 274 ، 275 و 297 .