پيش ، در قرآن كريم ، دست كمى از معجزه ندارد ، بلكه همان معجزه است . « 1 »
عقل و علم در بيان مفسران تفسير نمونه
جايگاه عقل از ديدگاه مفسران تفسير نمونه
مفسران تفسير نمونه به جايگاه والاى عقل در قرآن توجه دارند كه در انتهاى بسيارى از آياتش مردم را به تفكر و انديشه فرامىخواند و در جاى جاى آن به « فقه » و « فهم » قرآن دعوت مىكند . « 2 » آنان هدف از فروفرستادن اين كتاب بزرگ را اين مىدانند كه آياتش سرچشمهء فكر و انديشه و مايهء بيدارى وجدانها گردد « 3 » تا بدان جا كه يكى از علل وجود متشابهات « 4 » و برخى سوگندهاى مبهم « 5 » در قرآن را اين مىدانند كه افكار و انديشهها را به حركت درآورد و نهضتى فكرى را در ميان مردم موجب گردد كه اين موارد به مسائل فكرى پيچيدهاى مىماند كه براى تقويت افكار انديشمندان طرح شده تا بيشتر بينديشند و مسائل را دقيقتر بررسى كنند .
از ديدگاه مفسران نمونه ، جايگاه خرد در اسلام ، آن قدر بلند است كه در كتاب مقدسش حقيقتى ناگشودنى وجود ندارد . آنان در تفسير آيات 17 و 18 سورهء حجر ، ضمن طرح نظرات مفسران مختلف ، برداشت سيد قطب را ، كه قائل به توقف در فهم اين آيات است و از درك آن اظهار عجز مىنمايد ، نقد كرده و مىنويسند :
. . . نبايد ترديد داشت كه قرآن يك كتاب بزرگ انسانسازى ، تربيت و زندگى است . مطلبى كه به حيات انسانها ارتباطى نداشته باشد ، هرگز در آن مطرح نشده است . همهء آن درس است ، درس زندگى . به علاوه هيچ كس نمىتواند اين سخن را بپذيرد كه در قرآن حقايق ناگشودنى وجود داشته باشد . مگر قرآن نور و كتاب مبين نيست ؟ و مگر براى فهم و تدبر و هدايت مردم نازل نشده ؟ پس چگونه فهم اين آيات به ما ارتباط ندارد ؟ « 6 »
هامش
( 1 ) . الميزان ، ج 12 ، ص 146 .
( 2 ) . نمونه ، ج 18 ، ص 140 .
( 3 ) . همان ، ج 11 ، ص 243 ؛ ج 19 ، ص 268 .
( 4 ) . همان ، ج 2 ، ص 323 .
( 5 ) . همان ، ج 26 ، ص 191 .
( 6 ) . همان ، ج 11 ، ص 43 .