تفسيرشان از آيات ديگر نيز تغيير نمىكرد ؟ و آيا مىتوان مراد برخى از آيات را بدون تبيين علمى فهميد ؟ خداوند در آيهء 57 سورهء مؤمنون مىفرمايد :
« لَخَلْقُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ أَكْبَرُ مِنْ خَلْقِ النَّاسِ وَ لكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لا يَعْلَمُونَ . »
« 1 » علامه هيچ توضيحى دربارهء علت « اكبر » بودن نداده ، « 2 » حال آن كه بدون اين تبيين ، احتجاج آيه كامل نيست . در آيهء ديگرى نيز آمده است :
« أَ أَنْتُمْ أَشَدُّ خَلْقاً أَمِ السَّماءُ بَناها . »
« 3 » تفسير اين آيه بدون مدد گرفتن از يافتههاى علم ، كامل نخواهد بود . علامه هم توضيحى دربارهء
« أَشَدُّ خَلْقاً »
نمىدهد . « 4 » اين آيات از جملهء آياتى هستند كه شايد اصلا بدون تبيين علمى ، مراد از آنها به دست نيايد . البته اين امكان نيز وجود دارد كه علامه به علت عدم آشنايى گسترده با علوم جديد ، به اين گونه مباحث نپرداخته ، نه اين كه آن را لازم ندانسته باشد .
اعجاز علمى
در پايان اين قسمت ، اشاره به يك موضوع ، كه در تفسير علامه از آيات علمى جلب نظر مىكند ، مفيد مىنمايد . ايشان در بحث از وجوه اعجاز قرآن ، اشارهء مختصرى به اعجاز علمى آن مىكند . « 5 » دانش جديد در بسيارى از موارد ، برداشتهاى مفسران گذشته را از آيات علمى دگرگون كرده و جلوههاى نوينى از آيات را پديدار ساخته است كه با كشفيات نوين هماهنگتر است . مفسران متأخر در تفسير اين آيات ، مكررا به اين ويژگى شگفت قرآن اشاره كردهاند و آن را دليلى گويا بر اعجاز اين كتاب الهى دانستهاند . اما علامه تقريبا در هيچ موردى اين مسئله را گوشزد نمىكند و آن چه در ذيل آيهء 22 سورهء حجر « 6 » آوردهاند ، بنابر استقصاى اين تحقيق ، يك مورد منحصر به فرد است . ايشان مىگويد :
. . . و اين خود يكى از دقايق علمى امروز است كه قرآن كريم گوى سبقت را در آن از همهء آكادمىهاى علمى جهان ربوده است . و كشف اين اسرار در چهارده قرن
هامش
( 1 ) . همانا آفرينش آسمانها و زمين ، از آفرينش مردم بزرگتر است اما اكثر مردم نمىدانند .
( 2 ) . الميزان ، ج 17 ، ص 342 .
( 3 ) . سورهء نازعات ، آيهء 27 .
( 4 ) . الميزان ، ج 20 ، ص 189 ؛ نيز ر . ك : ج 16 ، ص 167 ؛ ج 18 ، ص 340 و 381 .
( 5 ) . همان ، ج 1 ، ص 59 - 73 .
( 6 ) .وَ أَرْسَلْنَا الرِّياحَ لَواقِحَ . . .؛ و بادها را فرستاديم تا آبستن كننده ( ابرها يا گياهان ) باشند . . . .