مراد از آسمان صاحب رجع ، همين تحولاتى است كه در آسمان براى ما محسوس است . . . . « 1 » . . . كه آن چه از اجرام محسوس ما است . . . . « 2 » . . . منازلى كه آفتاب و ماه در آسمان به حسب حس دارند . . . . « 3 » و . . . اختلافى كه بر حسب حس در مسير و جريان آن دو ( آفتاب و ماه ) است . . . . « 4 »
هدف قرآن
بنابر عقيدهء علامه طباطبائى ، قرآن كتاب علم نيست و آن جا كه با وصف
« تِبْياناً لِكُلِّ شَيْءٍ »
« 5 » دربارهء خود سخن مىگويد ، مرادش اين است كه « چون قرآن كريم كتاب هدايت براى عموم مردم است و جز اين كارى و شأنى ندارد . . . لذا ظاهرا مراد به كل شىء ، همهء آن چيزهايى است كه برگشتش به هدايت باشد . . . » . « 6 »
در اين صورت بايد پرسيد كه قرآن از چه رو به مطالب علمى اشاره كرده است و هدفش از بيان آيات و پديدههاى طبيعى و ويژگىهاى علمى آنها ، كه چه بسا در زمان نزول قرآن شناخته شده نبوده ، چه بوده است ؟ علامه در تفسير آيهء شانزدهم سورهء حجر مىگويد :
اينك در اين آيات عدهاى از نشانهها و معجزات زمينى و آسمانى را ، كه بر توحيد دلالت مىكند ، مىشمارد تا اگر عقل داشته باشند ، عبرت بگيرند . « 7 »
قرآن از ميان پديدههاى مختلف طبيعى ، برخى را برمىگزيند و به آنها اشاره مىكند . علامه علت اين گزينش را برترى آنها در انتساب به خدا نمىداند . ايشان در تفسير آيهء
« أَ لَمْ يَرَوْا إِلَى الطَّيْرِ مُسَخَّراتٍ فِي جَوِّ السَّماءِ »
« 8 » كه بشر را فرا مىخواند تا به پرواز مرغان توجه كند ، مىگويد :
هامش
( 1 ) . همان ، ج 20 ، ص 260 .
( 2 ) . همان ، ج 14 ، ص 278 .
( 3 ) . همان ، ج 12 ، ص 138 .
( 4 ) . همان ، ج 9 ، ص 237 ؛ ج 11 ، ص 286 - 289 ؛ ج 16 ، ص 234 ؛ ج 17 ، ص 364 .
( 5 ) . بيان كنندهء هر چيزى .
( 6 ) . الميزان ، ج 12 ، ص 324 .
( 7 ) . همان ، ج 12 ، ص 138 .
( 8 ) . آيا به پرندگان ننگريستهايد كه در فضاى آسمان ، رام شدهاند . . . . سورهء نحل ، آيهء 79 .