دائرة المعارفهاى علمى استناد مىكند :
. . . همچنان كه كتابهايى كه در اين گونه مسائل بحث مىكنند ، وجود حليه ، در هر دو نوع دريا را مسلّم دانستهاند . از آن جمله ، دائرة المعارف بستانى است كه در مادهء ( صاد - دال - ف ) مىنويسد : مرواريد در آب شيرين نيز توليد مىشود . در تحت همين عنوان ، در كتاب آمريكانا و نيز بريتانيكا گفته شده : مرواريد در آبهاى شيرين نيز يافت مىشود . و نام چند نهر شيرين را هم در آمريكا و اروپا و آسيا برده است كه از آنها مرواريد استخراج مىشود . « 1 »
ايشان در ذيل آيهء
« وَ الْقَمَرَ قَدَّرْناهُ مَنازِلَ حَتَّى عادَ كَالْعُرْجُونِ الْقَدِيمِ »
« 2 » اختلاف در شكل ماه را موجب پديد آمدن آثارى در دريا ، خشكى و زندگى انسانها مىداند و افراد علاقهمند به اين علوم را به منابع ارجاع مىدهد . « 3 » در يك جا نيز از علم و علما تقدير مىكند كه به تعيين جهت صحيح و دقيق قبله موفق شدهاند . « 4 »
برداشتهاى تفسيرى و مسئلهء ناسازگارى با علم
علامه طباطبائى به اين اصل معتقد است كه قرآن با علم مخالفت ندارد . در تفسير يكى از آيات ، ابتدا تفسيرى ارائه داده و آن را مطابق با ظاهر آيات و اخبار معرفى مىكند . سپس مىافزايد : امروز بطلان اين سخنان به خوبى روشن شده است . پس بايد توجيه ديگرى كرد كه مخالف علم امروزى و مشاهداتى كه بشر از وضع آسمانها دارد ، نباشد . « 5 » بنابر همين نگرش نيز در مواردى كه بين آيات قرآن و نظريات علمى ، اختلافى به نظر مىرسد ، در رفع آن مىكوشد . ايشان نظريات علمى را به دو دسته مسلّمات و فرضيات اثبات نشده ، تقسيم مىكند . و آيات قرآنى را نيز به دو دسته : آياتى كه تحمل معانى متعدد را دارند و آياتى كه به يك معناى خاص تصريح دارند . بنا بر اين ،
هامش
( گرفته و ) مىخوريد و زيورآلاتى استخراج مىكنيد كه آنها را بر تن مىكنيد . . . سورهء فاطر ، آيهء 12 .
( 1 ) . الميزان ، ج 17 ، ص 28 .
( 2 ) . براى ماه منازلى معين كرديم تا ( دوباره ) برگردد ، مانند شاخهء خرماى خشك شده هلالى شود . سورهء يس ، آيهء 39 .
( 3 ) . الميزان ، ج 17 ، ص 90 .
( 4 ) . همان ، ج 1 ، ص 335 - 337 ؛ ج 1 ، ص 396 ؛ ج 9 ، ص 266 ؛ ج 11 ، ص 292 ؛ ج 14 ، ص 278 ؛ ج 16 ، ص 257 ؛ ج 17 ، ص 123 و 363 .
( 5 ) . همان ، ج 17 ، ص 124 .