بىترديد ، زبان قرآن و شيوهء بيان آن ، به دو عامل بستگى دارد : يكى هدف قرآن ، و ديگرى مخاطبان قرآن .
هدف قرآن
قرآن كتاب هدايت است نه كتاب علم . مفسران المنار توضيح مىدهند كه خداوند ، كتاب هدايت و نورش را فرستاد تا به مردم كتاب و حكمت را بياموزد و آنان را تزكيه كند و آن چه براى سعادت دنيا و آخرتشان بدان نيازمندند ، مهيا سازد . قرآن نازل نشده تا قانونى دنيوى ، همچون قوانين فرمانروايان باشد و نه كتاب پزشكى براى مداواى بدنها و نه تاريخ بشرى براى بيان حوادث و وقايع و نه نوشتهاى براى راههاى كسب و درآمد .
چرا ؟ چون كه خداوند ، همهء اين امور را در توان و قدرت بشر قرار داده و نيازى به وحى از سوى خداوند نيست . « 1 » ايشان مراد از آيهء
« ما فَرَّطْنا فِي الْكِتابِ مِنْ شَيْءٍ »
« 2 » را نيز همهء آن چه مربوط به هدايت است مىدانند . « 3 »
اكنون اين سؤال مطرح مىشود كه اگر قرآن كتاب علم نيست ، بلكه كتاب هدايت است ، با چه هدفى از پديدههاى طبيعى و در مواردى ، از اصول علمى حاكم بر جهان سخن به ميان آورده است ، مطالبى كه برخى از آنها نه تنها در عصر تنزيل قابل درك نبوده ، بلكه تا قرنها بعد نيز ناشناخته باقى مانده است .
شايد نتوان به اين پرسش ، از ديدگاه مفسران المنار پاسخى كامل داد ، اما براى بخشى از آن مىتوان جوابى روشن يافت .
آنان با روشى كه در تفسير آيات علمى قرآن پيش مىگيرند ، نشان مىدهند كه معتقدند قرآن از بيان اين مطالب علمى ، اهداف ديگرى را غير از بيان حقيقت پديدههاى طبيعى دنبال مىكند كه با هدف كلى قرآن ، كه هدايت است ، كاملا هماهنگى دارد . آنها در مواردى اشاره كردهاند كه قرآن با اشاره به اين موضوعات و پديدههاى طبيعى ، قدرت ، علم ، حكمت ، لطف و رحمت خداوند را اثبات مىكند . « 4 » مفسران ديگر نيز اين مطلب را گوشزد نمودهاند . اما مفسران المنار به همين حد اكتفا نمىكنند و
هامش
( 1 ) . همان ، ص 4 .
( 2 ) . چيزى را در كتاب فروگذار نكرديم . سورهء انعام ، آيهء 38 .
( 3 ) . المنار ، ج 7 ، ص 395 .
( 4 ) . همان ، ص 629 و 630 .