آيات متعددى تخلفناپذيرى سنتها را گوشزد مىكند و اين بدان سبب است كه مبادا قومى و يا ملتى خود را نسبت به اقوام ديگر تافتهء جدابافتهاى بدانند و چنين بپندارند كه آنان از كاربرد سنتهاى الهى در امانند و از كارهاى بدشان چشمپوشى خواهد شد ، چون آنان قومى برترند ، همچنانكه قوم يهود به همين پندار نادرست مبتلا بودند و خود را نژادى برتر مىانگاشتند كه با خدا رابطهء ويژهاى دارند و در سايهء همين رابطه گناهانشان به حساب نمىآيد و اگر گناه هم بكنند به آتش دوزخ نخواهند رفت و اگر هم بروند ، چند روزى بيش در آن نخواهند ماند :
وَ قالُوا لَنْ تَمَسَّنَا النَّارُ إِلَّا أَيَّاماً مَعْدُودَةً قُلْ أَتَّخَذْتُمْ عِنْدَ اللَّهِ عَهْداً فَلَنْ يُخْلِفَ اللَّهُ عَهْدَهُ أَمْ تَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ ما لا تَعْلَمُونَ .
« 1 »
و گفتند كه آتش ما را نخواهد رسيد مگر چند روزى اندك . بگو : آيا از خدا پيمانى گرفتهايد كه او نتواند پيمان خود را بشكند يا به خدا چيزى را مىگوئيد كه نمىدانيد ؟
آرى ، براى نژادپرستانى مانند يهود خداوند هشدار مىدهد كه سنتهاى خداوند در جامعهء بشرى تخلفناپذير است و استثناء بردار نيست و هيچ قومى نبايد خود را ملتى شكستناپذير بداند ، بلكه بايد خود را در گرو اعمال خود و مقهور سنن الهى ببيند .
بههرحال ، خداوند پردههاى غفلت و فراموشى را از ديدگاه انسان كنار مىزند و با مطرح ساختن تجربههاى مكرر تاريخى ، فكر و انديشهء انسان را به اين حقيقت بزرگ رهنمون مىشود كه او نمىتواند بيرون از سنتهاى الهى زندگى كند و اين سنت به هيچ عنوانى تغيير نمىيابد . اين موضوع در آيهء
« فَهَلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا سُنَّتَ الْأَوَّلِينَ فَلَنْ تَجِدَ لِسُنَّتِ اللَّهِ تَبْدِيلًا وَ لَنْ تَجِدَ لِسُنَّتِ اللَّهِ تَحْوِيلًا »
كه قبلا ترجمهء آن گذشت ، با قاطعيت هرچه تمامتر بيان شده است .
همچنين در آيهء زير ضمن بيان يكى از سنتهاى حاكم بر تاريخ ، خللناپذيرى آن
هامش
( 1 ) - سوره بقره ، آيه 80 .