گوناگون ذكر مىگردد .
در قالب ردّى ، مفسر گرانمايه - رحمه اللّه تعالى - با استفاده از ظاهر آيهء محكمه ، به بيان وجه فساد و بطلان گفته كلامى مخالف مىپردازد و در مواردى كه مخالف اشعرى يا معتزلى يا غير آنها ، به ظاهر آيه متشابهى در تأييد ديدگاه خود تمسك نموده ، وجه نادرستى استناد وى را بيان داشته و با تحفظ بر عدل و حكمت الهى و تكيهگاه عقلى و برهانى خود ، به گونهء قاطعى ، مدعاى مخالف را نقض مىنمايد . البته ما پيشتر در بحث متشابهات قرآن و روش متكلمين در تأويل آنها ، اشارهاى به مبانى مذاهب كلامى در تفسير و تأويل اين دسته از آيات نموديم ، كه مثلا در آيات ختم و طبع ، أشاعره ، آن را بر « منع ايمان » تفسير كردهاند ؛ و عدليه بر « نشانه و علامت » چنان كه مفسر فرزانه ، ذيل يكى از اين آيات مىفرمايد 5 :
« و ليس المراد بالطبع فى الآية المنع من الايمان لان مع المنع من الايمان لا يحسن تكليف الايمان . »
يعنى تكليف به ايمان و منع از آن خلاف عدل و عقل و حكمت الهى است .
اما تعابيرى كه در اين مورد به كار مىرود ، متفاوت است كه به ذكر چند نمونه بسنده مىكنيم :
« و فى الآية دلالة على بطلان قول المجبرة فى كذا ، و فى الآية دلالة على ان اللّه لا يفعل الظلم و القبيح كما قالت المجبرة ، و يا ، ليس للمجبرة ان تتعلق بقوله كذا ، و يا ، ليس فى الآية ما يدل على تفضيل ابى بكر . » 6
و تعابير ديگرى از اين قبيل كه ذكر آنها چندان ضرورت ندارد .
در قالب اثباتى نيز مرحوم شيخ الطائفه ، با بهرهگيرى از ظاهر و مدلول آيات كريمه ، به اثبات و تأييد آرا و مبانى كلامى اماميه مىپردازد . ايشان كه به نگارش و تأليف اين اثر گرانسنگ در زمان زعامت مطلق و پيشوايى و مرجعيت دست زد ، به عنوان تجسّم عينى و ممتاز اسلام راستين ، نقش بسيار خطيرى را در شكوفايى و تبلور مذهب شيعه در آثار گرانى چون تبيان ، به نحو احسن ايفا نمود .
دقت نظر او در مباحث ردّى و اثباتى ، بيانگر عمق آشنايى او با معارف قرآنى
روش شيخ طوسى در تفسير تبيان ( فارسى ) — صفحة 161
مساهمون: اكبر ايرانى قمى
ص١٦١