يا يكى از ائمه اطهار - عليهم السلام - روايت شود در صورتى كه ناقل صادق و مورد اعتماد باشد كه نقلش مورد طعن واقع نشود و نيز آن خبر قرينهاى دال بر صحت نداشته باشد ، بنابر اجماع فقها مىتوان به آن خبر عمل كرد و اگر خبرى از غير طريق اماميه وارد شود نمىتوان پذيرفت . »
ليكن خود شيخ اعظم معتقد است كه اخبار واحد در اصول اعتقادى حجت نبوده و اعتماد بر آنها بنابر اجماع جايز نيست . 53
پارهاى از مسائل اصول فقه كه آياتى از قرآن هماره مستند آنها بوده ، كم و بيش به آنها در تبيان اشاره شده ، 54 ليكن بيش از همه در مسئله اخبار واحد كه براى اثبات حجيت آنها به آياتى چند مانند : 159 بقره 55 ، 123 توبه 56 و 6 حجرات 57 استناد شده ، وجه استدلال به آنها را نادرست و براهين مذكور را نارسا مىداند ؛ براى نمونه اشارهاى به تفسير آيه نبأ ( 6 حجرات ) مىكنيم :
مرحوم شيخ طوسى با استناد به آيه مذكور مدعى است كه خبر واحد موجب علم و عمل نيست . 58
ايشان در غالب اين مباحث ، تفصيل بحث را به كتاب اصول فقه يا عدة الاصول ، ارجاع مىدهد .
به هر حال شيخ تنها خبر واحد « عدل امامى » را معتبر مىداند ، ليكن متأخرين خبر واحد « عدل ظنى اطمينانآور » را حجت مىدانند و لذا شيخ انصارى - رضوان اللّه تعالى عليه - مىفرمايد 59 :
« اين دسته از آيات بر حجيت خبر عادل واقعى دلالت مىكند مشروط بر اينكه مفيد ظن اطمينانى باشد . »
شيخ در مقدمه تبيان ، در بحث پذيرش اقوال و روايات تفسيرى ملاكهايى را ذكر مىكنند و سپس اخبار واحد تفسيرى را نيز ناصحيح مىخوانند ، ايشان مىفرمايد :
« در تفسير قرآن ، تقليد از مفسر روا نيست بلكه لازم است با استناد به دلايل عقلى و نقلى يا اجماع مفسرين يا نقل متواتر از كسى كه پيروى از گفتهء او واجب است ، در اين صورت استناد به خبر واحد ، به ويژه خبرى كه راه وصول به آن تنها يقين است ( نه ظن و گمان ، مانند فهم معارف حقيقى و خداشناسى ) جايز
روش شيخ طوسى در تفسير تبيان ( فارسى ) — صفحة 125
مساهمون: اكبر ايرانى قمى
ص١٢٥